A. Emmen

Gedegen Nederlandstalige methodes voor jazzimprovisatie en uitvoering zijn er niet zoveel. Adjan Emmen bundelde vijftien jaar ervaring als docent in deze materie en gaf zelf een methode met audio-cd uit. Om goed jazz te spelen en ook in deze stijl te improviseren is een gedegen theoretische achtergrond is onontbeerlijk. In Handboek voor Jazzimprovisatie in de praktijk wordt theorie en harmonie dan ook duidelijk en systematisch behandeld. Het feit dat de methode Nederlandstalig is, is hierbij natuurlijk een groot voordeel. Gelukkig wordt de harmonieleer ook erg praktisch gepresenteerd, in tegenstelling tot veel klassieke harmonieboeken, die zonder 'vertaling' door een (theorie)docent vrijwel niet zelfstandig te volgen zijn. De stof Handboek voor Jazzimprovisatie in de praktijk gaat niet alleen over improviseren maar je krijgt eerst een bondige inleiding over wat jazz eigenlijk is. Hoe is het ontstaan, wat is er zo typisch aan swing, hoe je door accenten te verleggen muziek swingender en luier krijgt. Daarna begint het echte theoriewerk met toonladders, drieklanken, intervallen, kruisen en mollen, mineur/majeur, vierklanken en natuurlijk de bluesladders en pentatoniek. Vervolgens wordt het steeds praktischer en wordt de cursist ingewijd in de toepassing van toontrappen en cadensen. Alles op zijn tijd, want vanaf hoofdstuk negen komen de gevorderde improvisatie- en harmonische technieken aan bod, zoals omspelingen, dim-, hele toons- en octatonische ladder, tritonusverwantschap en harmonisch en melodisch mineur. Een heel pakket, maar het wordt compact en doeltreffend behandeld en geeft de cursist voldoende bagage om serieus met jazz door te gaan. Naast jazz 'met opvatting' en blues wordt ook uitgebreid aandacht besteed aan latin-jazz, waarin weer totaal andere ritmische aspecten aan bod komen. Als derde stijl komt funk aan bod, zij het minder intensief dan de andere stijlen. Hierin speelt improvisatie echter ook een grote rol en zijn bluesinvloeden niet weg te denken. Veel principes die je voor jazz en blues leert kunnen vrij letterlijk ook op funk worden toegepast. Instructiebladen Het tweede deel van het boek bestaat uit instructiebladen, waarnaar in het eerste deel wordt verwezen. Het eerste deel is dus veel minder theoretisch dan het lijkt. Deze instructiebladen bevatten steeds een praktische uitwerking van een nieuw leeronderdeel of een compositie die kan worden gebruikt om bij te spelen en improviseren. Aan het eind van dit praktijkdeel bevindt zich de Jazz-Seasons Suite met complete composities die tijdens concerten en uitvoeringen zouden kunnen worden gebruikt. In deze stukken zijn alle aspecten verwerkt die de methode zijn behandeld. Sociaal Zoals ik het nu beschreven heb lijkt Handboek voor Jazzimprovisatie in de praktijk een zelfstudiemethode. Hoewel alle essentiële informatie in het boek en op de cd is te vinden, is pure zelfstudie niet de bedoeling van de auteur. Je leert het best jazz spelen onder begeleiding van een docent en/of comboleider die de voorbeelden verder uitwerkt en praktisch toepasbaar maakt in verschillende situaties en minstens zo belangrijk: de cursisten blijft motiveren. Al die theorie en oefeningen moeten goed gedoseerd gedoceerd worden, omdat de cursist anders door de theoriebomen het bos niet meer ziet. Bovendien is het veel leuker om samen jazz en improvisatie te ontdekken en kunnen cursisten elkaar ook motiveren. Er moet namelijk ook best gestudeerd worden om alle stijlkenmerken van jazz onder de knie te krijgen. Cd Het boek gaat vergezeld van een audio-cd waarop 50 ondersteunende tracks te vinden zijn. Al het materiaal op de cd is rechtenvrij (d.w.z. geen bekende standards) en kan dus in alle onderwijssituaties zonder problemen worden gebruikt. De productie van de stukken op de cd is jammer genoeg wel een beetje 'budget. De tracks klinken elektronischer dan vandaag de dag nodig zou zijn, zelfs met een bescheiden budget. Sommige oefenstukken op de cd zijn vrij kort. Dat is begrijpelijk omdat er op een audio-cd niet meer dan 80 minuten ruimte beschikbaar is, maar in de praktijk beperkt dit ook de 'flow' tijdens het improviseren. Het advies om de A-B-knop van de cd-speler te gebruiken en op zo'n manier een herhaling te bewerkstelligen is maar beperkt bruikbaar, omdat het op de meeste cd-spelers heel moeilijk is een ritmisch strakke loop te zetten. Maar zoals ik al schreef is deze methode niet als pure zelfstudie bedoelt en zullen veel oefeningen met combo kunnen worden uitgewerkt tot langere 'live' tracks om naar hartelust te improviseren. Misschien zou het ook een idee zijn om sommige tracks in langere versies op de website aan te bieden als mp3. Als je handig bent met een audioprogramma op de computer kun je de tracks met wat knip- en plakwerk natuurlijk ook zelf verlengen. Conclusie Handboek voor Jazzimprovisatie in de praktijk van Adjan Emmen is een allround Nederlandstalige jazzmethode waarin een groot aantal principes van jazzimprovisatie en jazzharmonie duidelijk en systematisch worden behandeld. Het is een degelijke methode om als basis te gebruiken bij het werken met jazzcombo's en leerlingen die willen leren spelen en improviseren in de stijlen jazz, blues of latin-jazz.