A. Frova

Een portret van Johann Sebastian Bach prijkt op de omslag. Maar is het de echte Bach? Het is in werkelijkheid een portret van twijfelachtige herkomst, en ook nog eens bewerkt op een computer met een kleine toevoeging: een brandende pijp die uit een van zijn mondhoeken bungelt. Kortom, hij lijkt op Bach, maar het is hem niet. De schrijver heeft echter niet de intentie om hem voor echt te verslijten, en hij geeft ook niet openlijk aan wat historisch waargebeurd is en wat een voortbrengsel van zijn levendige fantasie. Dat moet de lezer zelf maar uitzoeken. Deze jeugdige Bach, geen knappe man maar met een wilskrachtige blik, zal de hedendaagse lezer beslist aanspreken, meer nog dan de Bach van de authentieke portretten, een oude man met een nietszeggend gezicht en met ingevallen wangen. En dan die intellectueel aandoende pijp die hem zijn kwezelachtige gelaatsuitdrukking afneemt en ook de geur van de sacristie waarmee de portrettisten uit zijn tijd en de pioniers uit de Bach renaissance hem, tegen alle getuigenissen over zijn persoonlijkheid in, de afgelopen eeuwen opzadelden; die getuigenissen spreken over een zinnelijke, impulsieve, lichtgeraakte, koppige, trotse en altijd ontevreden man. Kortom, dit portret van Bach op de omslag van Bravo Sebastian is vals, heel erg vervalst, maar toch veel echter, meer gelijkend op hemzelf dan veel beschrijvingen over hem van schrijvers die menen dat ze hun kennis van zo’n grote persoonlijkheid kunnen baseren op de weinige authentieke gegevens die aan ons zijn overgeleverd uit een tijd dat men nog helemaal niets wist van de psychologie: men heeft nooit de moeite genomen om iets over Frederik de Grote te vertellen, laat staan dat men zich bezighield met wat er door het hoofd van een eenvoudige musicus uit de provincie spookte! Zoals de lezer al zal hebben opgemerkt zijn we via de omslag vanzelf aangekomen bij de inhoud van dit bijzondere boek van Andrea Frova, hoogleraar Natuurkunde, met een passie voor muziek [...]. Hoe zouden we het boek kunnen omschrijven? Het is geen echte biografie en al helemaal geen musicologisch werk. Ook is het is geen geromantiseerde biografie, omdat de delen die geheel verzonnen zijn van doorslaggevend belang zijn: de flaptekst omschrijft het correct als een ‘verhaal’ en een ‘roman’. Bach (waarmee we zowel de man zelf als zijn muziek bedoelen) is de onbetwistbare hoofdpersoon en dat zijn portret wordt geschetst met enkele gewaagde penseelstreken is te wijten aan de diepgaande kennis en de vereenzelviging van de auteur met de hoofdpersoon van zijn roman. Afgezien van een sporadische brief en andere authentieke documenten van Bach, bestaan de 'bronnen’ van Frova uit een denkbeeldige biografie van een vermeende neef van de componist, uit de zelfs nog fantasievollere briefwisseling tussen Bach en Newton over vraagstukken uit de geluidsleer en harmonie, en uit andere sensationele ‘ontdekkingen’ die de auteur in staat stellen onbekende aspecten van de persoonlijkheid van Bach te belichten, waarbij bepaalde onderwerpen op toegankelijke, scherpzinnige en fascinerende wijze worden behandeld en waarbij de aandacht wordt gericht op Bachs passie en zijn onophoudelijke zoektocht naar het nieuwe, in beschrijvingen die aan de ijzeren wetten van de wiskunde gehoorzamen. Al shockeren de gekozen middelen ons soms (zoals de al té gedetailleerde beschrijving van Bachs inwijding in de liefde), we moeten erkennen dat Frova aan het mythische en verstarde beeld van Bach een menselijker, levendiger en een zo niet waarachtiger, dan wel geloofwaardiger Bach toevoegt. In amper driehonderd prettig leesbare bladzijden (niets doet denken aan de gortdroge en saaie stijl van de musicologen) lukt het de auteur om een nieuw beeld van Bach te schetsen, waaraan sommigen aanstoot zullen nemen. Kortom, een Bravo Sebastian zoals de Amadeus van Shaffer en Forman. De grote schok die het teweeg zal brengen zal nuttig blijken als het boek bijdraagt tot een heroverweging van veel beweringen over Bach die gewoonlijk, alleen omdat ze oneindig vaak zijn herhaald, voor waar worden aangenomen, mits men ook deze nieuwe Bach niet al te letterlijk neemt en men realiseert dat het nieuwe, beslist modernere beeld als vervanging van het oude, onvolledige beeld ook slechts onvolledig zal zijn.