Anton Zweep

Maskerade in Tuindorp Oostzaan De 'muzikale novelle' Harmonie biedt een curieuze mengeling van genres: sfeerverhaal, vermoedelijke memoires, maskerade en jazzbeschouwing. Om met de maskerade te beginnen: naast Anton Zweep als auteur wordt op de titelpagina ook Jan Verberne als 'arrangeur' vermeld. In werkelijkheid, begrijp ik, is dat een en dezelfde persoon - en Verberne is tevens de man die de kleine uitgeverij Mastix Press bestiert. Als ik het gymnasium zou hebben bezocht, had ik de sleutel kunnen identificeren: Verber (Latijn) = Mastix (Grieks) = Zweep. 'Geen pseudoniem dus, maar een heteroniem, zoals Fernando Pessoa zou zeggen', liet de auteur/arrangeur/uitgever mij weten. De maskerade wordt in de inhoud voortgezet. In Sterrendorp herkennen wij zonder moeite Tuindorp Oostzaan in Amsterdam-Noord (inclusief de te weinig bekende watersnood van 1960). De ASM (Amsterdamsche Scheepsbouw Maatschappij) is een combinatie van de voormalige scheepswerven ADM en NDSM. Verenigingsgebouw het Sterrenhuis heet in werkelijkheid het Zonnehuis. En Harmonie Sterrendorp is natuurlijk de Harmonie Tuindorp Oostzaan, die alleen al bekend is geworden door het kortstondige lidmaatschap van Willem Breuker in het prille begin van zijn carrière. Het grootste deel van het boekje beschrijft, in levensechte scènes en dialogen, het moeizame wel en wee van een amateur-harmonieorkest dat een nieuwe, ambitieuze dirigent heeft aangetrokken. Ook wordt geput uit, al dan niet authentieke, historische verenigingsstukken en notulen van ledenvergaderingen. Een kennelijk noodzakelijke vermaning uit een jaarverslag: 'Als men lid is of wordt van een muziekvereniging, is dat omdat men van muziek houdt en omdat men zelf graag muziek wil maken. Dat brengt dan de consequentie mede dat wij moeten studeren om het instrument dat wij ontvangen te leren beheersen (onverschillig of dat nu een blaasinstrument is of een trommel). Lid zijn van een muziekvereniging betekent ook dat het samenspel geleerd moet worden en niet te vergeten een zeer belangrijke factor: het muziek lezen. Goed samenspel kan alleen maar verkregen worden door middel van repetities. Is het dus ernstig gemeend met onze liefhebberij, dan is het vanzelfsprekend dat men die repetities trouw bezoekt en alleen maar verzuimt wanneer het absoluut niet anders kan. En dat repetitiebezoek betekent weer dat men zich onderwerpt aan de leiding van de repetitie, dat men strikt de aanwijzingen hiervan opvolgt.' Na een half jaar wordt de nieuwe dirigent aan de dijk gezet. Zijn brief aan de leden van de harmonie vormt het slotakkoord: 'De enige fout waarop ik mijzelf heb betrapt, is dat ik uw muzikale niveau in het begin veel te hoog heb ingeschat... Laat ik er geen doekjes om winden: zelden heb ik een orkest meegemaakt waar zo op en met elkaar gekankerd werd op van alles en nog wat en waar zo vaak zo openlijk en verborgen werd tegengewerkt... Het leiden van een repetitie bij u is als joggen door een mijnenveld.' Muziek, kortom, verbroedert. En dan zijn er drie Fremdkörper, hommages aan achtereenvolgens Miles Davis, John Coltrane en Maria Schneider. Vooral het oeuvre van de laatste wordt uitvoerig en vol bewondering besproken: 'Ik luister alleen nog maar naar Maria Schneider... Hier klonk geen afgekloven swingmuziek met themaatje, solootje, achtergrondje onder het solootje erbij en dan weer terug naar het themaatje. Het geluid van de big band werd hier totaal anders gebruikt, in volwassen muzikale composities, zorgvuldig opgebouwd, met ingewikkelde en tegendraadse harmonieën, de tijd gevend aan solisten om langdurig hun gang te gaan, maar onder de solo's geen obligaat ri ffje van de rest van de band, maar een geheel eigen melodie die een tegenhanger van de solo is, geen achtergrond maar een gelijktijdige tweede voorgrond naast de solo... Op mijn begrafenis: geen bloemen, alleen maar muziek van Maria Schneider.'