Bureau Haags

Recensie | Ida Sipora | Frank Schaake ________________________________________________________________________________ Ida Sipora: een heel bijzonder boek over de jonge vrouw die Jan Wolkers inspireerde tot het levenseinde van Olga in zijn roman Turks Fruit Veel mensen zijn - zonder het te beseffen - bekend met de ziekte en het overlijden van Ida Sipora, een jonge fotografe en dichteres die in de jaren vijftig en zestig in Parijs en Amsterdam woonde en werkte. Haar levensgeschiedenis wordt - voor het eerst - in dit boek verteld. Het verhaal over haar ziekte en dood is al sinds de jaren zeventig wereldberoemd. De schrijver, beeldhouwer en schilder Jan Wolkers beschrijft deze gebeurtenis bijna letterlijk in zijn boek Turks Fruit, Paul Verhoeven regisseerde de verfilming ervan. Frank Schaake is de halfbroer van Ida Sipora. Hij komt bijna veertig jaar na haar overlijden in het bezit van een koffer met haar foto's, brieven, dagboeken, adresboeken en gedichten. Als Schaake in 2012 wordt geïnterviewd in het televisieprogramma Benali Boekt - waarin werd onderzocht welke drie vrouwen model stonden voor Olga in Turks Fruit - realiseert hij zich hoe bijzonder het levensverhaal van zijn zus eigenlijk is. Hij herleest haar brieven, spreekt mensen die haar hebben gekend en reconstrueert het intense leven van de vrouw die op 28-jarige leeftijd overleed aan een hersentumor. Uitvoering: Het boek leest als een roman. De biografische vertelling die Schaake met zijn debuut Ida Sipora presenteert is een samenstelling van teksten uit brieven en dagboeken van zijn halfzuster, gecombineerd met de resultaten van zijn research en de gesprekken die hij voerde. De auteur verbindt moeiteloos diverse levensperioden van Ida aan elkaar en wisselt passages uit haar brieven en dagboekaantekeningen drempelloos af met zijn eigen verhaal. De fijn lopende zinnen nemen de lezer mee naar de jaren vijftig en zestig in Amsterdam, Londen, Parijs, Fez in Marokko en Madrid. De hoofdrolspeelster ontwikkelt zich, na een moeilijke en versnipperde jeugd, tot een sterke onafhankelijke jonge vrouw. Vooral door de bijzondere reizen die Ida maakt - door Schaake kleurrijk beschreven - leert de lezer haar steeds beter kennen. Het is onmogelijk om niet te gaan houden van deze onbekende jonge vrouw wier veelbelovende leven zo ellendig eindigt. De auteur schetst de trieste realiteit met vlotte pen, terwijl hij ook niet schuwt om onverbloemd de schrijnende relaties binnen Ida's - en zijn - familie te beschrijven. Dat de ziekte en de dood van Ida Sipora wereldberoemd zouden worden door Wolkers beschrijvingen in Turks Fruit, is in deze aangrijpende biografie bijna bijzaak. Het boek is bijzonder vormgegeven, ieder hoofdstuk begint met een foto uit Ida's collectie, en achterin zijn twee fotokaternen opgenomen die het verhaal ondersteunen. Op de glanzende cover in zwart-wit is Ida Sipora te zien. In haar element: fotograferend. Korte samenvatting: Na een moeizame jeugd met weinig nestwarmte - haar ouders scheiden al voor ze geboren wordt - staat de hoofdpersoon Ida Sipora vanaf haar 16de op eigen benen en gaat in Amsterdam als winkelbediende en etaleuse werken. Ze sluit in deze periode belangrijke vriendschappen en ontmoet haar eerste grote liefde. Op haar 18de kiest zij voor een zwervend bestaan en trekt enige jaren als au pair en gouvernante door Engeland, Frankrijk, Marokko en Spanje. Onderweg maakt Ida veel foto's en neemt het besluit dat zij van fotografie haar vak wil maken. Op haar 21ste keert Ida terug naar Amsterdam en wordt er leerling-fotografe. Zij heeft snel succes met haar eigen werk en begint ook gedichten te schrijven. Als artiestennaam gebruikt zij haar beide voornamen: Ida Sipora. Om zich verder in fotografie te bekwamen vertrekt Ida in 1958 weer naar Parijs. Na anderhalf jaar overleven rond de armoedegrens vindt ze haar draai en ontwikkelt ze zich tot succesvol zelfstandig fotografe. Ze neemt deel aan het Parijse culturele leven en figureert onder andere in de film Les Tricheurs. Ondertussen heeft zij een nogal ingewikkelde af en aan relatie met een Franse kunstschilder, die haar zowel vreugde als diep verdriet bezorgt. Ida, inmiddels 25, komt in 1960 weer terug naar Amsterdam om er, naast haar werk als zelfstandig fotografe, te gaan studeren aan de Filmacademie. Haar werk wordt steeds vaker gepubliceerd en zij wordt als opkomend talent meermalen geïnterviewd. Het gaat Ida goed tijdens dit eerste jaar van haar studie en ook de liefde is haar weer goedgezind. Ida en haar nieuwe vriend dragen filmscenario's aan elkaar op. In deze periode ontmoet Ida ook Jan Wolkers. Tussen hen ontwikkelt zich een dierbare vriendschapsrelatie, Jan en Ida herkennen de kunstenaarsziel in elkaar. Op haar 26ste krijgt Ida steeds vaker last van vreemde kwalen en ondraaglijke hoofdpijnen. Er zijn vermoedens van een hersentumor, een diagnose die kort na Ida's 27ste verjaardag wordt bevestigd. Na een bijzonder verwarrende periode waarin zij de controle over haar leven kwijt raakt, wordt Ida uiteindelijk geopereerd. Ze zal daarna niet meer normaal kunnen functioneren en overlijdt op haar 28ste. Het zijn vooral de schrijnende gebeurtenissen uit deze laatste periode van Ida's leven die Jan Wolkers in Turks Fruit heeft verwerkt. Auteur: Frank Schaake woont in Oegstgeest. Hij studeerde rechten in Leiden, was onder andere directeur op een ministerie en later werkzaam als zelfstandig consultant en start-up manager van innovatieve samenwerkings-verbanden tussen overheden en bedrijven. Ida Sipora is zijn debuut. Titel: Ida Sipora Auteur: Frank Schaake 376 pagina's, gebrocheerd, soft cover met twee flappen ISBN 978 90-824303-0-1 NUR 320 € 19,99 Verschijningsdatum 1 november 2015 website: www.idasipora.eu Den Haag, 14 oktober 2015 Wendy Hendriksen Scholte