Esther de Vries

Het is altijd gevaarlijk om bij het maken van een boek inhoud en vorm op elkaar af te stemmen. Dat wordt al snel plat. Gelukkig ontsnapt dit boek, dat een beeld geeft van Erik Mattijssens werk van de afgelopen acht jaar, aan dat gevaar. Zijn stillevens veranderden in die periode in binnenruimtes en interieurs. Hij schildert ze in heldere kleuren, ogenschijnlijk figuratief, maar altijd met een surrealistische ondertoon en een enigszins onbeholpen toets. Dat maakt ze kwetsbaar en soms emotioneel. De consequente afwezigheid van personen maakt ze tot 'decors' voor suggestieve verhalen. In samenspraak met de ontwerpers koos Matthijssen (1957) voor een vormgeving waarbij die binnenruimte letterlijk terugkomt. De dunkartonnen kaft heeft bijvoorbeeld een venster dat uitzicht geeft op de titel. Alle pagina's kunnen opengeslagen worden, zodat de werken meer ruimte krijgen. Veel werken zijn afgedrukt op een zwart-wit detail van zichzelf. Aan het eind heeft een katern de lichtbruine kleur van de kaft met daarop zwart-wit reproducties. Als een binnenruimte in het boek. De vormgeving is geslaagd, maar de tekstkeuze is minder gelukkig. De kunstenaar vertelt zelf over zijn keuze voor dit soort werk. Informatief maar niet erg inspirerend. Wel briljant zijn de toegevoegde gedichten van Judith Herzberg. Zij weet met weinig woorden veel te zeggen. Een treffend voorbeeld: "Terwijl in de storm / het kraken begon / hield binnen / de theepot zich / van den domme". Ze legt een link met het werk, zonder dat het vervalt tot een illustratie. Louise Schouwenberg wil op haar beurt een relatie leggen met de literatuur in het hoofdessay. Begrijpelijk, want het werk van Mattijssen is verhalend, suggestief en wijst vooruit. De vergelijking die Schouwenberg met Proust maakt, trekt ze tot in het zweverige door. Maar de barokke taalrijkdom van de Franse meester staat haaks op de schilderstijl van Mattijssen en de kale woordkeuze van Herzberg. Bovendien voegt het essay weinig toe als je het werk van Mattijssen nog niet kent. Een misser in een verder geslaagd boek.