Jan van koert

In de geschiedenis van de mensheid is langzamerhand wel voldoende aangetoond dat geweld en dwang geen einde maken aan geweld en dwang. Steeds weer raken mensen in hun onderlinge relaties, als partners en in gezinnen, als vrienden, buren of collega’s, maar ook collectief als groep of als volk gevangen in een spiraal van geweld. Gandhi heeft het eindresultaat daarvan treffend onder woorden gebracht toen hij zei: Oog om oog, dat maakt de hele mensheid blind. In plaats van bijna automatisch de ander tot vijand te verklaren en met subtiel of met grof geweld ten strijde te trekken, zouden we ook op een andere manier met onze gevoelens en met elkaar om kunnen gaan. Die andere manier heet “geweldloze communicatie”. Marshall Rosenberg, de grondlegger van het Center for Non Violent Communication, omschreef geweldloze communicatie als: Ontdekken wat er in mijzelf en in de ander leeft, bepalen wat ik kan doen om het leven mooier te maken en beseffen dat geven het mooiste is in dit leven. Intussen heeft die aanpak wereldwijd geleid tot vruchtbare experimenten in het geweldloos oplossen van conflicten. En intussen wordt die methode ook in tal van landen onderwezen en geoefend. Jan van Koert staat midden in die beweging. In dit boek heeft hij zijn jarenlange ervaring als trainer beschikbaar gesteld voor ieder die wil zoeken naar creatievere oplossingen voor conflicten dan de klassieke schijnoplossing die geweld heet. De omschrijving van Rosenberg begint met: ontdekken wat er in mijzelf leeft. Dat is het enige juiste begin voor gedragsverandering.

Er bestaat een mooi beeld: het beeld van de plas benzine en de stille vijver met water. Als ik wil ontdekken wat er in mij leeft kan dat beeld van pas komen. Ik moet mijzelf dan afvragen: welke van die twee ben ik eigenlijk? Ben ik een plas benzine, dan reageer ik als er een brandende lucifer in mij gegooid wordt met een explosie van geweld. Ben ik een stille vijver dan volgt er hooguit een kort sissend geluid en wordt mijn innerlijke rust niet verstoord. In de meesten van ons ligt veel explosief materiaal opgeslagen. Het bestaat uit overgeërfde instinctieve patronen, verdrongen en niet verwerkte ervaringen, verlangens en behoeften waaraan niet is voldaan, (voor)oordelen over mijzelf en de ander. Zolang dat materiaal niet is opgeruimd of minstens aan het licht is gebracht blijf ik een gevaar voor de vrede: in mezelf, in mijn relaties met anderen, in de wereld.
Geweldloosheid en vrede beginnen dus bij jezelf: bij zelfreflectie en zelfkennis. Naarmate we op die weg vorderen kunnen we dat wat we op de ander projecteren terugnemen, en gaan we zien wat er werkelijk in de ander leeft. Dan ontwikkelen we dat prachtige innerlijke zintuig dat ‘empathie heet.

Jan van Koert bespreekt die keuze in dit hoorspelboek als volgt: ‘Als we er bewust voor kiezen om in het leven te reageren vanuit compassie, vrede en harmonie, dan vervullen we met deze positieve kwaliteiten ook onze eigen behoeften.’ In dit boek worden, geïllustreerd met tal van voorbeelden uit de praktijk van het dagelijkse leven, uiterst bruikbare handvaten aangereikt voor zo’n transformatieproces in onszelf en in onze omgang met anderen. De normen, die zijn ons na tweeduizend jaar christendom wel bekend: heb uw naaste lief als uzelf, bemint uw vijanden, wat gij niet wil dat u geschiedt doe dat ook een ander niet. Het is in die tweeduizend jaar echter tamelijk contraproductief gebleken om enkel op die normen te blijven hameren. Natuurlijk, een beetje elementair fatsoen in de omgang zou de samenleving al een stuk aangenamer maken.
Maar we hebben vandaag niet zozeer behoefte aan nieuwe moraalridders, als wel aan mensen die ons laten zien hoe we in de praktijk van elke dag liefdevol en empathisch kunnen leren leven. De auteur van dit boek is zo iemand. Wie het leest en ermee aan het werk gaat wordt voorgoed genezen van de gedachte dat hij of zij als onbetekenend individu toch niets kan doen aan de wereldvrede. Want dit boek maakt duidelijk: vrede in de wereld kan hier en nu beginnen, op de plek waar jij bent.