Johan Anthierens

Twintig jaar al. Dag op dag twintig jaar geleden stierf Johan Anthierens. Nog net voor de winter vertrok. Trop dur de mourir au printemps. Wat is dat toch dat sommige personages zo diep onder je huid kruipen? Ik noem hem een personage omdat ik hem in die gedaante heb ontmoet. Ik heb Johan Anthierens pas leren kennen als hoofdpersonage in zijn verzamelde geschriften. In Leve mij en Ooggetuige, twee postume bundelingen samengesteld door Brigitte Raskin. Als we Anthierens geen schrijver noemen, dan is dat omdat hij geen romans heeft geschreven. Geen werk van lange adem, hij was geen duursporter. De journalist was eenzijdig getraind in korte afstand. Zo leerde ik hem kennen in Leve mij: gefragmenteerd en als een schitterend schrijvend personage. De vrijheid en openhartigheid waarmee hij zich profileerde waren ongezien in die vroege jaren ’70. Dat viel niet per se in goede aarde bij mensen van goede smaak. Journalisten horen niet binnenskamers te schrijven, laat staan dat ze al eens een waarheid doen gehoorzamen aan een betere formulering. Te veel journalist om schrijver te mogen zijn, te veel schrijver om journalist te mogen zijn. Misschien was het dat. Dat hij nergens wou thuishoren. Zijn zo verregaande vrijdenken. Dat hij een kring alleen zag als iets om uit te ontsnappen. Weg uit de goegemeente, bijvoorbeeld, toen hij zich op televisie had voorgesteld als 'Johan Anthierens, gelukkig gescheiden'. Dat was hij niet eens. Wel gescheiden, maar niet gelukkig. Het was puur principieel protest tegen het dictaat van 'gelukkig getrouwd'. Vrijheid is een onweerstaanbare eigenschap. Maar met een keerzijde die huiveringwekkend kan zijn. Professioneel vond hij op het einde nog amper onderdak, en als het over leven en liefde ging 'ontweek hij de achteruitkijkspiegel'. Vrijheid is geen warm deken. Maar vast was het dus dat. Vast had het met die huiveringwekkend onweerstaanbare vrijheid van hem te maken dat hij, sinds ik hem las, altijd is gebleven. Dat ik hem op zo veel manieren ben gaan zoeken. Zelfs een paar keer naar zijn graf heb staan kijken. Hij zou dat potsierlijk hebben gevonden. Of niet. Op zijn 60ste stond hij bij het graf van een van zijn ongrijpbaarste helden Jacques Brel, ergens in de Stille Oceaan nog wel. De criticaster was een net zo mateloze bewonderaar. Elke heruitgave is een herkansing, en herkansingen vind ik van het mooiste wat er bestaat. Weinigen die het leven zo 'op heterdaad hebben kunnen betrappen' als hij. Als het op Johan Anthierens aankomt, wens ik de mensheid eeuwige herkansing toe.