Marienus Beukema

Zoals bij meer van zijn publicaties kwam Bertus Fennema ‘bij toeval’ op het spoor van Albert Wiersema. Hij schreef een boek over de Bedumer architect wiens ontwerpen hij omschrijft als ‘sober, maar goed en mooi’. De gereformeerde kerken in Onderdendam en Westeremden maakten nieuwsgierig. Als liefhebber van de regionale architectuur uit de eerste helft van de twintigste eeuw had Bertus Fennema (1944) de naam van Albert Wiersema (1895-1966) al eens voorbij zien komen. Maar er bleek weinig over hem bekend. Dat prikkelde. Toen op Open Monumentendag van 2016 bleek dat in Onderdendam een deel van het archief van de Bedumer architect lag, bood hij spontaan aan een boek over de man te schrijven. Dat werd Gedegen en creatief, dat vandaag verschijnt. In de eerste helft van de ruim honderd pagina’s tellende publicatie schetst Fennema, oud-gedeputeerde en oud-burgemeester, leven en werk van Wiersema. De andere helft biedt een overzicht van het oeuvre. Fennema: ,,We konden ruim driehonderd bestekken traceren. De ontwerpen zijn niet allen gerealiseerd. Ik durf te zeggen dat alles erin staat. Het zou me verbazen als we er een gemist hebben.’’ [foto: Glas in lood, De Kerk, Onderdendam] Speurwerk Met ‘we’ bedoelt hij zichzelf en Hans Stoelinga van de Plaatselijke Commissie Onderdendam, die hem bijstond bij het speurwerk. Fennema: ,,Wiersema bleek een serieuze, religieuze, hardwerkende man. Hij is vooral lokaal en provinciaal van betekenis. Zijn hoogtijdagen liggen tussen 1925 en 1940, waarin hij zo’n 150 ontwerpen maakte. Een crisistijd ja, maar dat trof vooral de arbeiders. Bijvoorbeeld herenboeren, notabelen en middenstanders hadden wel geld om te bouwen.’’ Bedum groeide eind negentiende, begin twintigste eeuw bovendien enorm. Er waren de steenfabrieken, die de kenmerkende rode baksteen produceerden, de melkfabriek kwam, rijwielfabriek VEENO en de machinefabriek en trailerbouw van Jan Vogelzang. Mede door de werkgelegenheid namen bevolking en middenstand toe en werd de gemeente ‘een verzorgingscentrum voor de omgeving’. Wiersema tekende monumentale kerken, voorhuizen van boerderijen, scholen en particuliere woningen. In een twintigtal plaatsen staan bouwwerken van hem, vooral in de eigen regio. Fennema omschrijft het oeuvre als ‘degelijk, maar goed en mooi’. ,,Zijn stijl was, naar de toenmalige mode, die van de Amsterdamse School. Hij was een van degenen die daar een Groningse variant van maakte: ingetogen en zakelijk, maar met expressie in details. In zijn werk is ook de invloed van iemand als Frank Lloyd Wright zichtbaar. De laatste twee jaar voor de oorlog schakelde hij, naar de tijdgeest, over naar de Delftse School en de Wederopbouwarchitectuur.’’ [foto: pand Wilhelminalaan 12, Bedum] Rijksmonumenten Zijn meesterschap, schrijft Fennema in het boek, ‘komt sterk tot uitdrukking in rijksmonumenten die op zijn naam staan’. Zoals de villa op Grotestraat 62 (1929) en de middenstandswoning op Emmalaan 12 in Bedum (1930), de kerk met hekwerk op Bedumerweg 34 (1932) en de pastorie op Bedumerweg 36 in Onderdendam (1933), het kerkgebouw aan de Kosterijweg 16 te Westeremden (1934) en de notariswoning met kantoren aan het Boterdiep WZ 32 te Bedum (1935). Albert Wiersema bracht zijn jeugd door op de boerderij van zijn ouders nabij Westerwijtwerd. Toch koos hij voor de bouw. Eerst als timmerman. Hij volgde cursussen op Academie Minerva in Groningen en werkte jarenlang op het architectenkantoor van Pieter Tilbusscher in Middelstum. Dat nam hij in 1925 over, evenals de praktijk in Bedum van diens zoon, architect Jacob Tilbusscher. Hij ontwierp in 1924 voor zichzelf een huis op Stationsweg 62 in Bedum en woonde daar tot zijn dood in 1966. Fennema focust vooral op zijn werk, maar sprak wel met Sjoukje en Anneke, dochters uit zijn tweede huwelijk. Sjoukje vertelt in het boek dat haar vader principieel was en streng voor zichzelf en zijn omgeving: ,,Eerlijkheid ging voor alles, ook als dat ten koste ging van hemzelf. Hij wilde controle houden over alles; ook op de bouwplaats werd regelmatig gecontroleerd of alles volgens het bestek werd gedaan. Hij liet niet toe dat er goedkopere materialen werden gebruikt dan welke hij had voorgeschreven, dan betaalde hij het nog liever zelf. Hij was nauwgezet.” Ondanks het feit dat hij niet graag op de voorgrond trad, wilde hij wel laten zien dat hij ‘er bij’ hoorde. Sjoukje: ,,Hij had een mooie auto en iedere zondag droeg zijn vrouw als ze naar de kerk ging een fraaie hoed. Hij was trots op zijn vrouw en beide dochters.”