Michael Meert

Marketingstrateeg en jongerenwatcher André Platteel, bekend van zijn fraai uitgegeven en inhoudelijk originele boeken, presenteert een nieuw werk: OUR WORLD. Dit is de weerslag van projecten om jongeren van zeer diverse pluimage bij elkaar te brengen. De resultaten moeten volgens de initiator uitmonden in leer- en werkplekken voor jongeren in alle grote steden. 'De afgelopen drie jaar heb ik diverse projecten ontwikkeld die erop gericht zijn jongeren met totaal verschillende achtergronden -hetero, homo, delinquent, cum laude afgestudeerd, moslim, atheïst, katholiek et cetera- bij elkaar te brengen en ze te laten zien dat jongeren die ze normaal op straat niet zouden aanspreken een bron van inspiratie kunnen zijn', licht Platteel toe, 'die projecten zijn zeer succesvol. Ik ga die projecten onder de noemer Your Lab in samenwerking met concept-ontwikkelingsbureau Contain.r landelijk uitrollen.' Landelijke centra De bedoeling is volgens Platteel dat er in alle grote steden een Your Lab komt: 'een leer/ werk plek voor jongeren met totaal verschillende achtergronden waar deelnemers in hun kracht gezet worden en voor elkaar empathie ontwikkelen. Jongeren doen er opdrachten voor bedrijven, reflecteren op ideeën en worden gecoacht. En waarom? Het idee dat het recht van de sterkste heerst is aan slijtage onderhevig. Om de huidige problemen hoofd te bieden moeten we beseffen dat we niet los van elkaar en de aarde staan maar met elkaar verbonden. De huidige crisis is niet economisch of ecologisch maar heeft te maken met de illusie dat we los van elkaar staan.' Hier is Your Lab een antwoord op.

Zoals we weten ondergaat de fotojournalistiek een diepe crisis, zowel esthetisch als financieel. Interessant zijn dan ook de vele hedendaagse pogingen om andere manieren van representaties van nieuws te vinden. Vernieuwing van vorm door moment van opname, maar ook door middel van vervoer. In deze context, is Shelter (onderdak, onderdak, hut) een groot succes. Henk Wildschut bevestigt een hedendaagse realiteit: de 'jungle' van deze illegale migrantenkampementen. Frankrijk kent, zoals we weten, in het bijzonder Calais, vele mensen zonder papieren, verdreven uit Sangatte. Wildschut fotografeerde andere jungles in Spanje, Italië, Griekenland en Malta. Maar het is in Calais waar de Nederlander steeds terugkeerde, tussen 2006 en 2010. Zonder minachting concentreerde Wildschut zich in zijn fotografie op de smerige hutten die ze bouwden in het bos. Geleidelijk aan, kijkend naar dit tafereel van ellende, knus en comfortabel zittend op de bank, vindt de kijker eenvoudigweg schoonheid. De gebouwen doen denken aan precaire kunstinstallaties of hutten van een stam of zelfs aan de architecturen van Shigeru Ban in Mongolië. Gekleurde plastic lakens en dekens, glinsterend en goedkoop door verleiding. Er is niet veel verschil in hoe Wildschut schoonheid produceert uit tragedie. Zijn foto's zijn vrijstaand, bijna koud. Maar, niet demonstratief, slaagt hij erin de aandacht te vestigen op de dubbelzinnigheid van onze ogen. Om zijn werk te presenteren koos Henk Wildschut de vorm van een boek. Zoals vaak [met Nederlandse boeken] is de grafische vormgeving opmerkelijk. Het kan worden gelezen op twee tegengestelde manieren. Aan de ene kant een briljante oefening in stijl en esthetiek. Dit zou een vergissing zijn. Inderdaad, het model bevat het ontwerp van janhagel hutjes van migranten. De boekomslag kan worden opgevouwen als een deken. Ze onthult dan de gerechten 1 en 4 van het boek. Het is ontworpen in een 'slecht' bruin karton. Dubbelgevouwen dient deze omslag ook als schutbladen, een dubbele bescherming van het boek. De rug onthult haar structuur. Meerdere kleuren van de binnenpagina's worden weerspiegeld in de bindwijze van naaien en lijm. Binnenin verschillen de hoogtes van de pagina's [een beetje zoals La Liste van Sophie Ristelhueber]. Deze zeer minimalistische esthetiek draagt sterk bij aan het door de kijker gevoelde ongemak, die zich verwondert over de obsceniteit van de zoektocht naar schoonheid (en de mooie foto) bij zo'n tragedie. [nederlandse vertaling]

Wie niet-westerse vluchtelingen de gebiedende wijs wil leren, doet er goed aan er meteen een inhoudelijke boodschap aan vast te plakken. Zo sla je, als die vluchtelingen tenminste een beetje willen opletten tijdens de Nederlandse les, twee vliegen in één klap. 'Eet niet te (veel) vet!' schreef de juf op het whiteboard. En nu maar hopen dat zowel de grammatica als het gebod beklijft. Dit board kun je zien op een van de foto's van Karijn Kakebeeke (1974). Als fotojournalist reist zij al jaren de halve wereld over om verslag te doen van onder meer Christelijke sektes in Siberië, het dagelijks leven in Taiwan, een pornovakantie in Boedapest of bodybuilders in Kabul. Vorig jaar won zij, vertegenwoordigd door een galerie uit Dubai, een prijs op de jaarlijkse fotobeurs Paris Photo. Het maakte haar bekend bij het grote publiek. Haar werk is nu te zien in Gemak in Den Haag. De Vluchtelingenjackpot heet haar nieuwste project, waar ze samen met journalist Eefje Blankevoort anderhalf jaar aan werkte. Het bestaat uit een boek en een tentoonstelling, door Gemak georganiseerd in samenwerking met het Utrechtse fotografieplatform Fotodok. De Vluchtelingenjackpot gaat over mensen uit allerlei landen die door Nederland worden uitgenodigd om hier te komen wonen. Kort gezegd komt het hierop neer. Aan de ene kant probeert Nederland zo veel mogelijk vreemdelingen te weigeren, terwijl het al sinds 1984 meedoet aan het hervestigingsbeleid van de United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR). Hierdoor komen er regelmatig vluchtelingen op Schiphol aan, begeleid door de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), die door een apparaat van overheid en vrijwilligers worden ingewijd in wat het betekent om Nederlands te zijn. En dus staan die mensen, uit Irak, uit Ethiopië, uit Rwanda, uit Somalië, een paar maanden later met een boodschappenlijstje in de Dirk van den Broek. Leren ze fietsen. Krijgen ze taalles: 'Je moet niet te (veel) vet eten!'. Liggen ze 's avonds op de bank naar RTL Boulevard te kijken. Karijn van Kakebeeke en Eefje Blankevoort stonden er de afgelopen tijd met hun neus bovenop, de een met haar camera, de ander met een notitieblok. Behalve dat dit zo af en toe ontluisterende en licht ironische scènes opleverde, is De Vluchtelingenjackpot vooral een mooi en treffend document dat dicht op de huid van een kleine groep mensen is gebleven. De Somalische Hamida; Shewangizah uit Ethiopië; Nameer, Samer en Amel, alle drie afkomstig uit Irak; en Jean-Marie uit Tanzania - ze worden op de tentoonstelling in Den Haag en in het boek voorgesteld met de hulp van portretten en, als die er nog zijn, oude familiefoto's. Je volgt deze mensen op hun ontdekkingstocht door Nederland. Hun gezichten tonen vertwijfeling, angst, wanhoop, blijdschap, vermoeidheid en berusting. Niet gestuurd door de UNHCR, de IND of een vluchtelingenorganisatie die hun politieke stempels op het project wilden drukken, konden Kakebeeke en Blankevoort in alle vrijheid te werk gaan. Dat die onafhankelijkheid loont, blijkt uit het indrukwekkende resultaat. Met als enige kanttekening: het boek. Behalve dat de fotografie daarin nogal flets oogt ('communicatiefout met de drukker', laat Van Kakebeeke weten, wordt aan gewerkt), eindigt het wat fotografie betreft ietwat clichématig. Een foto van Nederlandse herfstbladeren in een waterplas en een van een vogel op elektriciteitsdraden moeten wellicht de indruk wekken dat alles goed komt en dat leven in vrijheid een groot goed is - ze waren niet echt nodig. Op de tentoonstelling maakten ze plaats voor dvd-opname van NOVA uit 1990, een van de belangrijkste bezittingen van de Iraaks-Nederlandse Nameer. Het is een reportage over zijn Nederlandse moeder, wonend in Irak. Het is de omgekeerde wereld.