MJ. Rensen

De storm is geluwd en toch zijn we nog steeds rusteloos, voelen ons niet op ons gemak, alsof de storm ieder ogenblik opnieuw kan losbarsten’, aldus de Franse filosoof en schrijver Paul Valéry die deze profetische uitspraak al deed in 1922. Het einde van de Eerste Wereldoorlog zorgde er inderdaad niet voor dat de Europese mens zich afkeerde van de haat en het geweld dat aan miljoenen mensen het leven had gekost. Alhoewel de democratische bestuursvorm zowat overal in het Avondland werd toegepast, bleef het zwaar onder druk staan van zowel extreem links als extreem rechts. Sterker nog, er heerste een sfeer van pessimisme zoals verwoord in Der Untergang des Abendlandes van Oswald Spengler. Daarin betoogde hij dat de moderne mens als een bezeten klokkijker die als het ware verlamd werd door de angst voor de dood, of juister nog, de angst om niet ‘geleefd’ te hebben. Die obsessie voor de tijd en de vergankelijkheid bestond ondermeer tijdens het interbellum in Frankrijk en uitte zich daar in zowat alle kunstvormen, maar het meest expliciet in de literatuur. Over die obsessie schreef de Nederlandse Marleen Rensen haar proefschrift Lijden aan de tijd. Franse intellectuelen in het interbellum dat onlangs in boekvorm verscheen. Daarbij zoomt ze in op het werk en de ideeën van vier Franse schrijvers uit die tijd, de fascisten Robert Brasillach en Pierre Drieu la Rochelle, de communist Paul Nizan en de linkse fellowtraveller André Malraux....Dat is ook de waarde en de actualiteit van dit boek. Dat het aantoont dat de extremisten van links en van rechts meer met elkaar gemeen hadden en hebben dan dat ze van elkaar verschilden en verschillen. En dat bij sommigen opnieuw het gevoel bekruipt dat de tijd voortholt, dat ze er ‘vat’ op willen krijgen en daarom bereid zijn onze duur bevochten vrijheden te grabbel te gooien in naam van het volk, de natie of God