Norma Montulet

Recensies Twee filosofieboeken voor 12+ Grote gedachten, verhalen over filosofie Janny van der Molen Uitgeverij Ploegsma ISBN 9789021672250 / NUR 248 Een goed gekozen titel voor een bundel van zes verhalen over filosofie waarin grote gedachten van veertien verschillende denkers de revue passeren. Janny van der Molen weet in dit boek filosofen uit het verleden weer tot leven te wekken. Geen droge kost, hoewel er door de pubers in het boek veelvuldig gegaapt wordt, maar beeldende verhalen, stevige vragen en een wandeling door de geschiedenis van Utrecht in één. Per hoofdstuk maken we kennis met één van de leerlingen uit de filosofieklas van meneer Swart. Meneer Swart introduceert de filosofielessen op eenvoudige wijze: “ik wil met jullie nadenken. Ik wil jullie vertellen over mensen die hebben nagedacht en ik wil jullie vertellen over wat zij dachten. En ik ben benieuwd wat jullie gedachten daar weer over zijn. Voorlopig hoef je dus niet méér mee te nemen dan jezelf. Je gaat je hoofd gebruiken en je mond.” Voor Swart geen activerende didactiek, meervoudige intelligenties of passend onderwijs. Nee, gewoon traditioneel ‘de leraar vertelt, de leerlingen luisteren en stellen af en toe een vraag’. Oké niet helemaal want er wordt lesgegeven op ongewone plekken zodat de wereld van de betreffende filosoof tot leven gewekt wordt. Zo dalen we af in de kelder van de school om daar bij één lichtje na te denken over Ideeënwereld van Plato en wandelt de klas door het Wilhelminapark omdat dat volgens Kant beter filosofeert. Meneer Swart doet niet aan een chronologische opsomming van filosofen maar laat per thema, zoals idee & materie (hoofdstuk 1), man vrouw (hoofdstuk 4) en leven en dood (hoofdstuk 6) verschillende filosofen aan het woord die door de tijd op elkaar gereageerd hebben. En tussen al dat gefilosofeer door zijn de verhaallijnen van de pubers herkenbaar en soms ontroerend. Zo is Tijmen heimelijk verliefd, maakt Sanne heel veel troep op haar kamer, worstelt Loubna met haar uiterlijk en heeft Wouter een hekel aan de vriend van zijn moeder die ook nog eens zwanger is van hem! Af en toe kan van der Molen een beetje zoetsappig en ‘correct’ uit de hoek komen. Meneer Swart voelt zijn leerlingen wel erg goed aan en heeft bijvoorbeeld meteen het eetprobleem van Loubna door. In een enkel hoofdstuk lijkt de filosofie met kant en klare antwoorden te komen. Sociale ongelijkheid? Lees Marx. Eetprobleem? Lees Descartes! De wat meer open eindes zoals hoofdstuk 6 waarin Wouter de filosofielessen toepast op zijn nieuwe zusje en de ideeën uit de lessen nog eens overdenkt zijn geslaagder en laten meer ruimte voor de eigen gedachten van de lezer. Maar dit alles neemt niet weg dat het verweven van puberlevens, filosofielessen, grote gedachten en historie in één boek knap gedaan is. Janny van der Molen is een echte verteller en neemt je mee. Mocht dit naar meer smaken kijk dan dit filmpje waarin zij Grote gedachten en haar filosofen aan ons voorstelt. En recent verscheen er nog een boek voor 12+: Het dikke denkboek, filosofie voor beginners Reynier Molenaar (m.m.v. Fabien van der Ham en Norma Montulet, redactie) Blop uitgeverij ISBN 9789081812122 Grote gedachten is een verhaal, we kijken als lezer mee met de personages. In Het Dikke Denkboek is de schrijver de versteller en wordt de lezer rechtstreeks uitgedaagd om zelf over verschillende vragen na te denken en die vragen ook te beantwoorden. Ook hier geen chronologische opsomming van filosofen maar een indeling per hoofdstuk naar filosofische vraag, zoals Hoe kan dat? Bestaat God? Wat zie ik? En hoe weet ik wat goed is? Wat is mooi? En wat is vrijheid? Per vraag wordt er ingezoomd op één filosoof, maar er is meer. De hoofdstukken zijn goedgevuld en speels opgebouwd. Zo start ieder hoofdstuk met een inleiding waarin de complexiteit van de vraag, bv. wat is mooi?, wordt neergezet en belangrijke begrippen worden toegelicht. De startvraag van het hoofdstuk bestaat nu ineens uit nog meer vragen! Vervolgens komen Laura en Jesse aan het woord die de vraag dicht bij huis halen. Zo geeft Jesse als hij thuiskomst van een sportuitwisseling van school een ‘lelijk’ schilderijtje cadeau en hebben ze een kort gesprekje over waarom Jesse het wel mooi vindt en Laura niet. Dan begint het echte denkwerk in de categorie ‘Om over na te denken’ en helpt een oude denker, in het geval van Wat is mooi? Schopenhauer, ons op weg. In een volgende paragraaf laat de schrijver Schopenhauer op sappige wijze vertellen over zijn eigen leven als ‘verwend kwalletje’, zijn verschrikkelijke kostschool tijd, die ruzies die hij met z’n moeder had en zijn leven met vrouwen. De hoofstukken worden afgerond met een ander licht op de zaak, dat kan een andere denker zijn of een moreel dilemma dat gaandeweg het hoofdstuk naar voren komt. Tot slot krijgen we als lezer testjes, raadsels of vragen gepresenteerd en moeten we, als we dat nog niet gedaan hadden, zelf aan de hersengymnastiek. En alles wordt op speelse en grappige wijze ondersteund door de cartoons en illustraties van Sieger Zuidersma. Geen kanttekeningen? Jawel! Hoewel de lezer denkstap voor denkstap meegenomen wordt vraag ik me af welke 12 jarige met bv. het volgende citaat uit de voeten kan: ‘De wil zit in alles en iedereen, zegt Schopenhauer, het is volgens hem: “[…] ook de vegeterende kracht die in de planten ontspruit, ja de kracht die het kristal doet ontstaan, die de magneten tot de noordpool doet keren, die de schok veroorzaakt bij de aanraking van verschillende metalen, die zich in de zielsverwantschappen van de stoffen manifesteert als afstoten en aantrekken…….”etc.’ Het lijkt in zowel Grote gedachten als in dit boek dat we wanneer het om filosoferen gaat niet ontkomen aan ingewikkelde en moeilijke begrippen. Dat vind ik niet erg maar ik denk dat de gemiddelde 12 of 13-jarige heel hard zal gapen bij dergelijke citaten. Een tip zou zijn om het boek in deze leeftijdscategorie voor te lezen bijvoorbeeld als je een lange reis voor de boeg hebt samen. De lastige begrippen kun je dan met elkaar herkauwen of er samen bij gapen. Wil je als jonge denker aan de slag met filosofie dan lezen beide boeken lekker weg. Eén van deze boeken aanschaffen voor een puber? Dan zal Grote gedachten goed aansluiten bij de wat rustige, bedachtzame en van-verhalen-houdendetiener en is Het Dikke Denkboek geschikt voor de rappe lezer die na 20 minuten graag weer wat anders doet. Alexandra Bronsveld

'Tristan en Isolde' is een verhaal waarvan de eerste versies teruggaan tot de vroege middeleeuwen. Deze moderne bewerking is gebaseerd op het latere en meer 'hoofse' verhaal van de middeleeuwse dichter en troubadour Gottfried von Stassbourg. Het verhaal speelt in Cornwall en Ierland, waar de twee geliefden na het drinken van een liefdesdrank onsterfelijk verliefd werden op elkaar. Maar omdat Isolde bestemd was voor de oom van Tristan, koning Mark, konden zij niet bij elkaar zijn. Toch is de liefde sterker dan de omstandigheden en neemt het drama zijn loop. De auteur heeft het oorspronkelijke verhaal herschreven voor met name jeugdige lezers, in makkelijk te lezen taal die desondanks recht doet aan het oude verhaal. Een bijzonder luxe uitgevoerd boek met vele prachtige tekeningen van A. Tananyan en in een begrijpelijke taal voor jeugdige lezers. Maar ook volwassenen zullen ongetwijfeld genieten van deze versie met diverse verklarende voetnoten. Vanaf ca. 12 jaar.

'Literatuur voor de allerkleinsten' Over de auteur die 180 graden is omgedraaid! Een recensent met een blogspot die in de omschrijving allerlei moeilijke woorden heeft staan als 'literatuur', 'klassiekers', 'filosofie' en 'non-fictie'? En die dan een kínderboek gaat recenseren? Jazeker, soms kún je gewoon niet anders dan een uitzondering maken. Lees maar snel verder! Dat Anthonie Holslag voor volwassenen kan schrijven, heeft hij inmiddels allang bewezen. Eigenlijk is de auteur al een doorgewinterde schrijver, maar op het gebied van de kleuterliteratuur is hij een debutant. Toch wilde hij het roer blijkbaar eens drastisch omgooien en heeft een spinnenboek geschreven. Voor de allerkleinsten welteverstaan en daar is hij meer dan uitstekend in geslaagd. (Als je dat als grote meid tenminste net zó kan beoordelen als een kind dat zou kunnen.) Test, test, test.............. Dus.......de proef op de som gesteld en mijn kleine, roodharige neefje ge-appt dat ik hem dringend nodig had. Een 'geluk bij een ongeluk' - voor zover ik dat kan zeggen, zonder lelijk over te komen, waar ik dan bij deze alvast mijn excuses voor aan wil bieden - was dat hij ook nog eens bang was voor angstaanjagende, akelige, veelpotige, onvoorspelbare en plakkerige spinnenwebben fabricerende spinnen. De uiterlijke kenmerken van het spinnenboek De cover trok mijn neefje al meteen, want Ronny ziet er zo eigenlijk heel vriendelijk uit. De tekening is sober gehouden, maar daardoor richtten die kleine oogjes zich wel meteen op de protagonist van dit boek. Het boek is ook mooi stevig, handig voor de kinderhandjes van de kleuter die in de fase "selluf doeoeoen!!!" is beland. Een dikke hardcover en gladde dikke bladzijden, die een kleverig vingertje ook kunnen weerstaan, zonder dat er meteen jam-, pindakaas- of chocoladepastavlekken worden achtergelaten. Want, laten we eerlijk zijn, dat is wel een van de vereiste eigenschappen die een kleuterboek moet hebben. Waar gaat dit boek nou eigenlijk over? Over Ronny. (Let op!!! Kleuterspoilertjes) En Ronny is een bosspinnetje. Ronny heeft wel 49!!! broertjes en zusjes, maar Ronny is het onderdeurtje van de familie. Dat wil zeggen, heel klein en eigenlijk moet hij niet alleen opkijken naar de volwassen spinnen, maar ook letterlijk tegen zijn broertjes en zusjes. Dat is niet leuk voor Ronny, want ze zijn even oud en dus zouden ze precies hetzelfde moeten zijn. Nu wordt Ronny geplaagd dat hij véél kleiner is dan de rest en dat maakt hem natuurlijk heel verdrietig. 'Ze lachten hem uit. Soms gooiden ze kleine takjes of steentjes naar hem. Ronny vond dat natuurlijk vervelend. Het maakte hem verdrietig'. Gelukkig heeft hij een lieve en verstandige moeder die hem een hart onder zijn kleine riempje stopt en een paar wijze dingen zegt die Ronny heel goed onthoudt. Ronny leert zich daardoor goed te weren en hij gedraagt zich daardoor eigenlijk veel verstandiger dat de andere, grotere spinnen die hem plagen. Ze vertelt hem ook de geheimen van het webben-bouwen en als Ronny heel goed en heel lang heeft geoefend gaat het hem nog lukken ook. Eerst was hij zenuwachtig en bang dat hij het niet onder zijn acht kleine spinnenknietjes zou krijgen, maar voilá het gaat Ronny toch lukken. 'Ik durf niet,' zei hij met tranen in zijn ogen. Zijn moeder keek hem met een lieve glimlach aan. 'Je moet in jezelf geloven, Ronny. Niemand anders zal dat voor je doen. Alleen jij kunt dat doen.' [.....] 'Ik kan het ook,'schreeuwde hij. 'Ik kan het ook.' Ronny is er super trots op natuurlijk en dat heeft hij ook verdiend. Nu kunnen de andere spinnen ook trots op hun kleine broertje zijn, die groots is in zijn daden. En Ronny......eerst was het nog moeilijk, maar nu bruist hij van zelfvertrouwen. Conclusie Als ik normaal gesproken een petje zou dragen dan zou ik 'petje-af doen' voor Anthonie Holslag. De manier waarop hij er in is geslaagd om dit verhaal te schrijven is uitermate goed gelukt en inspirerend voor de kindertjes onder ons. Ik moet wel eerlijk zijn, want ik heb helemaal geen roodharig neefje. Maar wanneer ik die wel had gehad, weet ik zeker dat hij met zijn haarkleur dan ook wel eens een plagerijtje zou oplopen. Op school, op de gymclub of in de speeltuin. Dit verhaal geeft een heel mooi beeld van wat plagen is en hoe het is om geplaagd te worden. Dat de auteur er ook nog in is geslaagd om dit actuele thema subtiel te beschrijven, op een losse manier en vooral zónder moralistisch over te komen, is echt een verdienste en daarom, Anthonie: 'Petje-af'. Misschien is het verhaal zelfs wel een hulpmiddeltje om de kleine-kindertjes-spinnenfobie ter sprake te brengen. Want Ronny is een héél lieve spin!!!! (Had ik toch maar een klein, roodharig, en spinnenbang neefje gehad.) En dan wil ik Gidion van de Swaluw natuurlijk niet vergeten in deze recensie. De illustraties zijn werkelijk prachtig, niet te gedetailleerd, zodat je in één oogopslag kunt zien wat er mee bedoeld wordt. Ik heb mijn petje nog een keer opgezet en ook petje-af gedaan voor Gidion. Ik eindig deze recensie daarom nogmaals met: 'Literatuur voor de allerkleinsten' De auteur Anthonie Holslag is geboren in Amsterdam, maar verhuisde op een zeer jonge leeftijd naar de Verenigde Staten waar hij zijn tienerjaren heeft gewoond en in aanraking kwam met de Anglo-Saksische literatuur. Hij heeft sindsdien verschillende verhalen geschreven, die zowel in Nederland als in Amerika in diverse school- en studenten bladen zijn gepubliceerd. Naast schrijven geeft Anthonie Holslag ook (internationale) lezingen en voordrachten en is zowel docent bij de UvA, UU, UT, HHS en HvA. -2006 is zijn eerste gedichtenbundel “Het gezicht van het verleden” -2009 verscheen zijn boek “In het gesteente van Ararat” -2011 de dichtbundel “Dichter bij beeld” verschenen, daarnaast heeft hij diverse artikelen, gedichten en verhalen in tijdschriften en verzamelbundels gepubliceerd. -2012 kwam zijn eerste bundel met fictie uit, "Zwarte muren -2013 verscheen bij Zilverspoor zijn novelle "De kerstboom -2014 "Een bloedovergoten dageraad" -2016 "In het kille ochtendlicht", waarvan alle royalty's naar WarTrauma gaan. -2016 zijn novelle LOOP bij uitgeverij Quasis -2017 zijn eerste roman verscheen met als titel "Toevluchtsoord". -2017 gedichtenbundel (in samenwerking met Marion van Delst) "Een flinterdunne reflectie" en bij uitgeverij Blop -2017 zijn eerste kinderboek "Ronny en het grote spinnenweb" in samenwerking met Gidion van de Swaluw. Anthonie is werkzaam op de Universiteit van Amsterdam en is Cum Laude afgestudeerd in Culturele Antropologie.

Mooi vormgegeven, rijke uitgave over de werking van hersenen in relatie tot denken, gedachten krijgen, ergens gedachten over hebben, denken activeren en oefenen, maar ook denken stoppen. Dit informatieve boek is vrij toegankelijk van opzet: vlot leesbare informatie, met gekleurde markeringen in de tekst voor lezers die alleen de hoofdzaken tot zich willen/kunnen nemen. Wel is de bladspiegel vrij vol met tekst in een 'dyslexievriendelijk' lettertype, dat niet iedereen prettig zal vinden om te lezen. Vele cartoonachtige kleurenillustraties verlevendigen de inhoud. Een mens heeft ongeveer 50.000 gedachten per dag, dat zijn er 52 per minuut. Die gedachten zijn er welbewust, opgeroepen vanuit (geoefende) zekerheden. Maar er zijn ook willekeurige gedachten die plotseling, als een 'hersenscheet' opploppen... In dit boek raak je niet uitgekeken en niet uitgelezen: denken en doen, denken en emoties, samenwerking van hersencellen en hersengebieden, gelardeerd met tal van herkenbare voorbeelden. Overdenkvragen, weetjes en spitse kanttekeningen zorgen ervoor dat je tijdens het lezen wel tot 80.000 gedachten komt op een dag. Een originele uitgave voor nieuwsgierige denkers. Vanaf ca. 11 t/m 14 jaar.