P. Leupen

Recensie door: Benno Zuidenga Het begon allemaal met een belofte van Willem de Veroveraar, Hertog van Normandië aan Graaf Harold, de graaf van Wessex. Deze belofte werd niet nagekomen en mede hierdoor ontstond er een twist tussen de twee heersers. Dit resulteerde in een veldslag tussen Engeland en Frankrijk welke zich afspeelt bij Hastings in het jaar 1066. Het Tapijt van Bayeux laat een voorstelling zien van de Engels/Normandische geschiedenis van het jaar 1046 tot de slag bij Hastings in 1066. Dit verhaal wordt uitgebeeld in geborduurde korte scènes en afbeeldingen. Leuk detail is dat als het college doorgaat naar een volgende scène, dit ook wordt aangegeven door figuurtjes die daadwerkelijk naar de volgende scène wijzen. Het Tapijt is eigenlijk geen tapijt maar een borduurwerk, het is zeventig meter lang en vijftig centimeter hoog. Het is geborduurd op stukken linnen die aan elkaar genaaid zijn. In totaal werden er acht kleuren wol gebruikt. Naar alle waarschijnlijkheid is het gemaakt in Engeland. De afbeeldingen roepen veel vragen op en kunnen niet allemaal precies verklaard worden. Bijvoorbeeld de plaatjes van verschillende dieren en fabeldieren op de onderste en bovenste stroken van het borduursel. Rond het Tapijt bestaan nog erg veel vragen en raadselen. Zo is er niet bekend wie het gemaakt heeft en wie de opdracht heeft gegeven voor de vervaardiging van het Tapijt, wel is bekend dat het door één kunstenaar is ontworpen. De meest recente hypothese is van een Amerikaanse mediëvist George Beach. Volgens zijn theorie is het Tapijt gemaakt voor de ‘upper class’ soldaten van Normandië ter nagedachtenis aan de slag bij Hastings. De slag bij Hastings werd uiteindelijk gewonnen door Willem de Veroveraar, later Willem I, koning van Engeland. Professor dr. Piet Leupen beschrijft op een beeldende wijze de geschiedenis van de veldslag. Het hoorcollege is te zien en te horen op een DVD. Het hoorcollege van professor Leupen wordt afgewisseld met begeleidende beelden en scènes van het borduursel. Op deze manier ontstaat er een mooie, duidelijke uitleg van het tapijt en zijn afbeeldingen. Normaal worden er alleen audio cd’s gemaakt met hoorcolleges, deze DVD is tot stand gekomen op verzoek van de professor zelf die vond dat alleen met beelden en plaatjes van het Tapijt, een goede hoorcollege tot stand kon komen. Piet Leupen is een bekende Nederlandse historicus en emeritus hoogleraar middeleeuwse geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Het specialisme van Leupen zijn de middeleeuwen en hoofdzakelijk de onderwerpen ‘koningschap en stadsontwikkeling’. Professor Leupen is auteur van diverse publikaties, onder andere het boek Gods stad op aarde en het vervolg hierop Keizer in zijn eigen rijk. Samen vormen ze een tweeluik over de ontwikkeling van steden als Maastricht en Nijmegen in de vroege middeleeuwen. Zijn laatste publikatie is dit hoorcollege over het Tapijt van Bayeux. De duidelijke en interessante uitleg samen met de beelden maken van deze DVD een boeiende uitleg over het Tapijt van Bayeux. De DVD duurt 1 uur en 40 minuten en is verdeeld in vier hoofdstukken.

Dit luisterboek bevat een 12-tal hoorcolleges van Piet Leupen, een gereputeerde Nederlandse mediëvist, alles tezamen goed voor een viertal uur luistergenot. Leupen raakt een thema aan dat populair blijft omwille van de (gezonde en ongezonde) fascinatie die ervan blijft uitgaan: de kruistochten. De kruistochten hebben immers zeer diverse reacties ontlokt. In het Oosten worden ze al vrij vroeg beschouwd als een eerste, verwerpelijke uiting van westers expansionisme en arrogantie. In het Westen werden ze in de 19e eeuw opgehemeld om een eeuw later volledig verworpen te worpen. Leupen zet meteen de toon met een iets genuanceerder oordeel: "Het berispen van het verleden vanuit een totaal ander moreel standpunt in het heden, draagt echter niet bij aan een beter verstaan van dat verleden." Het citaat is typerend voor de hele reeks van colleges, die worden gekenmerkt door een grote zin voor nuance en een grote vrees voor veroordeling. Wat dat betreft gaat het om een echte verademing binnen het genre van de geschiedschrijving over de kruistochten. Niet alleen de kwaliteit blijft gewaarborgd, ook het overzicht zelf is gebalanceerd. Leupen vat aan met de redenen van de kruistochten (de nood aan economische expansie, de veranderde vroomheidsidealen, kansen voor kansarmen, de toegenomen macht van de kerkelijke overheden en de paus in het bijzonder…). Naast een beschrijving van alle kruistochten, vestigt de mediëvist ook de aandacht op ‘randfenomen’, zoals de oprichting van de tempeliers en de hospitaalridders, het vermeende belang van Godfried van Bouillon enz. De anekdotes hier en daar breken de ernst, en dat is nodig om de aandacht gaande te houden. Wie luistert, is immers wat sneller afgeleid dan wie leest. De cd’s worden begeleid door een klein boekje dat een korte samenvatting biedt van de lezingen. Jammer is wel dat er enkel een wazig Engels kaartje aanwezig is. De colleges zijn echter zeer toegankelijk en geschikt voor al wie geïnteresseerd is.