Richard Engelfriet

De stekkers van de democratie zitten verkeerd door Ton de Jong, Brabants Dagblad Zaterdag 16 december 2006 - Nieuwe politiek - ¿Hoe Nederland verzuimt problemen op te lossen¿, is de ondertitel van het boek over nieuwe politiek van twee aanjagers van het publieke debat uit Tilburg. Van dik hout zaagt men planken in het boek 'Verkeerd Verbonden'. Politici kwekken burgers na die ook maar wat roepen want deskundig zijn ze niet. We laten ons leiden door oppervlakkige media en op omzet beluste opiniepeilers. En verder debatteren we ons suf in dit land. "Een beetje gemeente debatteert twee keer per jaar met burgers over allerlei zaken aan een 'wijktafel' en een minister organiseert al snel twaalf debatten over zijn nieuwe wetsvoorstel". De Tilburgers Richard Engelfriet, communicatietrainer, en Herman de Regt, wetenschapsfilosoof, noemen zich aanjagers van het publieke debat. Hun eerste gezamenlijke boek moet Nederland op een nieuw spoor zetten. Een spoor dat niet beheerst wordt door populisme maar door de wil om problemen op te lossen. Ze zijn het 'gewauwel'in Nederland helemaal zat. "We snappen best dat iedereen het ongetwijfeld goed bedoelt, maar ondertussen is er nog geen probleem opgelost. Het enige wat we bereikt hebben, is een democratie van de grote bek: een democratie die soms amuseert, die een beetje aan het denken zet, maar die nooit tot iets leidt." Zij overdrijven hier natuurlijk, want in de democratie wordt wel degelijk iets bereikt, maar -inderdaad- het gaat stroperig en op de houding van politici is zeker wat aan te merken. Zij denken te weten wat de politiek verkeerd doet. Zij luistert te veel naar het gewone volk en te weinig naar de echte experts. De politiek presenteert burgers geen heldere keuzes, maar neemt zijn toevlucht tot ernstige vormen van populisme. De burger denkt het vervolgens beter te weten maar heeft geen benul waar hij zijn keuzes op baseert. De wetenschap wil allerlei problemen oplossen en meewerken, maar slaagt er niet in tot de politiek door te dringen. Allerlei stekkers, kortom, zitten in het verkeerde stopcontact en daardoor zijn we in dit land verkeerd verbonden. Rechte rug Deze analyse werken Engelfriet en De Regt gedetailleerd uit. Burgers moeten bij de verkiezingen aan de hand van heldere partijstandpunten hun stem uitbrengen, aangeven wat zij willen. De uitvoering van die doelen moet in handen zijn van de experts. Wie geen verstand van zaken moet niet meepraten over de oplossing van een probleem. De burger wil namelijk te veel en te snel. De politiek versterkt dit door steeds op ieder geluid te reageren en overal altijd het debat aan te gaan. Een goede politicus durft juist zijn rug recht te houden. Die durft dus ook 'nee' te verkopen. "En geloof het of niet, maar wij vinden Pim Fortuyn het beste voorbeeld van een succesvolle politicus die absoluut geen populist was". De schrijvers willen dat met verschillende voorbeelden aantonen, onder andere met het interview waarin Fortuyn op de vraag wat hij aan de files gaat doen, zegt: 'Niets, als u de files opgelost wilt zien, moet u op de VVD stemmen. Het is niet zo dat Fortuyn naar de mensen luisterde, de mensen luisterden eindelijk weer eens naar een politicus.' De communicatieman en de filosoof stellen dat de kloof niet wordt gedicht door altijd maar naar de burger te gaan. Dat leidt slechts tot populisme. Wel door als politicus duidelijk te zijn, consequent en verstandig. Politici waren dat niet in het dossier van de Betuwelijn, Verdonk is het wel met de uitvoering van het door het parlement goedgekeurde asielbeleid, zeggen zij. Meninkjes De burger mag zich volgens Engelfriet en De Regt nog wel roeren als expert. Zij zeggen daar verder niet veel meer over, maar daar valt iets bij te bedenken. De gemeente die een avond houdt over verkeersmaatregelen in de wijk praat met de burgers in hun rol als experts als ervaringsdeskundige. Dat geldt ook voor vrijwilligers die uitgeprocedeerde asielzoekers opvagen. Zij hebben meer recht van spreken dan willekeurige burgers die meninkjes hebben over de Europese Unie, de gezondheidszorg of de spoorwegen, die gepeild worden door Maurice de Hond. Niets is grilliger -en minder geïnformeerd- dan de mening van de straat. CDA en PvdA zeiden in juni 2005 de mening van de burgers te respecteren wanneer dertig procent van de kiezers zou stemmen over de Europese Grondwet. Gegeven wat burgers doorgaans weten over de Europese Grondwet en de implicaties daarvan- vrijwel niets- denken wij dat het gaat om populisme." Hopeloos verdeeld Politici moeten daarentegen luisteren naar experts, maar als die er niet uitkomen, als de wetenschappers hopeloos verdeeld zijn? De auteurs van het boek hebben een oplossing. "Politici moeten in dat geval niet opportunistisch één mening misbruiken maar zeggen, als het bijvoorbeeld over de Betuwelijn gaat: 'Goed, de experts zijn het niet eens, maar wij als politici nemen de gok dat dit een uitstekende investering is. Op die gok willen wij straks afgerekend worden'. Dan ben je eerlijk tegenover de burgers." Die burgers zitten er niet op te wachten dat de experts meer te vertellen krijgen, beseffen de twee schrijvers, maar zij zullen hun voorstel omarmen als ze zien dat het loont. Het is aan de politici om de opening maken en anders met burgers en experts om te gaan maar wie nagaat hoe de politici hun verkiezingscampagne hebben gevoerd zal daar weinig vertrouwen in hebben. Toch is voor Engelfriet en De Regt niet elke hoop verloren. Zij reppen er in hun boek met geen woord over, maar de wijze waarop het kabinet de hervormingen heeft doorgevoerd komt aardig in de richting van hun ideaal. Nieuw zijn hun voorstellen dus niet, maar als aanzet tot een stevig debat over burgers, politici en experts is het een prikkelend en prima leesbaar boek.

Joep Schrijvers stond maandenlang op de eerste plaats in de managementboeken toptien van Intermediair met zijn boek 'Hoe wordt ik een rat?', over de kunst van het konkelen en samenzweren'. Dat geeft te denken over hoe het er aan toe gaat in veel Nederlandse organisaties. Iedereen kent wel de politieke machtspelletjes die worden gespeeld door mensen die daar zelf beter van willen worden. En hoe verleidelijk is het niet om hierin mee te gaan. Voor iedereen die deze verleiding kan weerstaan is er nu het antwoord op Schrijvers' boek. 'Hoe vang ik een rat' rekent af met rattengedrag in organisaties en het idee dat je een sukkel bent als je het algemeen belang of organisatiebelang boven je eigenbelang stelt. De schrijvers, Richard Engelfriet en Peter van der Geer, baseren hun boek op veel kennis en ervaring die ze hebben opgedaan met het voeren van debatten. Ratten zijn volgens hen niets anders dan bange en bekrompen mensen. Een rat heeft helemaal geen lef, maar is een enorme faalhaas. Bang om zijn standpunten toe te lichten, bang om zelf vieze handen te maken en volslagen incapabel om hier verandering in aan te brengen. Het boek geeft handreikingen hoe je het werk van de rat kunt herkennen en aanpakken. Ratten leiden de zaak graag af van de inhoud door iemand met een nieuw idee persoonlijk aan te vallen. De kunst is om daar niet op in te gaan en terug te keren naar de inhoudelijke dialoog. Ratten passen allerlei methoden toe om er vooral voor te zorgen dat er geen dingen in hun eigen nadeel veranderen. Het boek beschrijft het werk van ratten en rattenvangers tijdens debatten, vergaderingen en onderhandelingen en zit gelukkig vol met aansprekende voorbeelden uit de praktijk, waarbij het noemen van bekende Nederlanders niet wordt geschuwd. ´Hoe vang ik een rat´ geeft een verfrissende kijk op het politiek gekonkel binnen organisaties en hoe men zich hieraan kan ontworstelen. Een aanrader voor iedereen die zich niet mee wil laten slepen in de legitimiteit van rattengedrag omdat anderen dat ook doen.