Richard Kleijnen

Ingewikkelde zaken beschrijven alsof ze simpel zijn, is over het algemeen een verarming; een 'sta-in-de-weg' voor het waarachtige verstaan. Een simpele en heldere beschrijving daarentegen, laat complexiteit en meerduidigheid intact; zo verkruimelt de werkelijkheid niet tot hapklare brokjes informatie, maar leert de lezer zich de ingewikkeldheid op begrijpelijke wijze eigen te maken. Als die beschrijving dan bovendien gegoten wordt in een prettig leesbare vertelling, dan kan de lezer die meerduidige zaak met speels gemak tot zich nemen, terwijl hij ogenschijnlijk een onderhoudend verhaal leest. Richard Kleijnen is er, in zijn 'Het vierde niveau' in geslaagd zo'n complex verhaal op briljant toegankelijke wijze aan de lezer voor te leggen. De vertelling is simpel. De ik-figuur, Ries, gaat met zijn vriend en tutor Johannes op reis. Johannes heeft Ries daartoe uitgenodigd en heeft hem gevraagd schrijfblok en pen mee te nemen. Johannes vertelt een verhaal en het is de taak van Ries dit op papier vast te leggen. Er wordt heel wat afgereisd, overnacht in gezellige gelegenheden en opvallend goed gegeten en gedronken. Gaandeweg vertelt Johannes het verhaal van het leven en handelen op het 'vierde niveau'. Simpel, glashelder en inzichtelijk. Dat 'vierde niveau' blijkt een kunst van leven te zijn die mensen in staat stelt in harmonie met elkaar om te gaan met respect voor verschillen in cultuur, kennis en achtergrond. Het vierde niveau is een manier van zijn, denken, voelen en doen. Het is geen weg die gegaan moet worden, maar het aanleren van een manier van lopen. Geen statisch bord dat de richting aangeeft, maar het dynamische gaan, het handelen, zelf. De niveaus geven aan in welke mate iemand in staat is zich met zijn medemens te verbinden. Het vierde niveau heeft het over meer dan die verbinding alleen. Het gaat ook over de verbinding van de individuele mens met zichzelf. 'Je moet jezelf leren kennen om te weten wat jouw mogelijkheden zijn om echt te verbinden met de ander' (Blz. 7). In de loop van het verhaal blijken er vijf niveaus te zijn. Op bladzijde 92 worden deze niveaus in een schematische voorstelling ondergebracht. Aardig is, dat Kleijnen er goed oog voor heeft, dat elke schematisering een versimpeling is; een amputatie van betekenisnuances. Maar, 'weet je, Ries', laat hij zijn Johannes zeggen, 'modellen en metaforen zijn toch wel heel handig om iets helder te maken. Door de werkelijkheid te simplificeren krijg je er wat meer houvast op'. Johannes tekent dan een schema. Met een slimmigheidje smokkelt hij een extra niveau in zijn voorstelling. Hij begint in zijn tekening bij niveau 0 en laat hem doorlopen tot en met niveau 5, waardoor er dus zes niveaus ontstaan. Op niveau 0 staat de metafoor 'ik doe wat ik wil' centraal, met kinderlijk narcisme als gevolg voor perceptie en gedrag. De metafoor voor niveau 1 is 'Ik volg', hetgeen een rigide vasthouden aan regels en een moordaanslag op de menselijke creativiteit tot gevolg heeft. Niveau 2 laat zich duiden door 'Ik schik'. Het 3e niveau krijgt als metafoor 'Ik denk' mee en het 4e niveau 'Ik ben'. Op dit niveau staat de authenticiteit van de mens centraal en die wordt gekoppeld aan 'echt leiderschap, charisma, ongrijpbaarheid, vernieuwend, confronterend, dogma brekend'. Het 5e niveau ten slotte wordt vooralsnog alleen geduid, zij het dat 'Liefde' alvast als verbindende factor wordt gemeld met als bijbehorende metafoor 'Ik ben jij'. Een verrukkelijk boek, dat het beleven van het leven verdiept en verrijkt.