
Mijn hoofd is een magazijn van beelden, een stapelplaats van voorstellingen, een snijpunt van mensen en dingen, een brandpunt van duizenden lenzen, de snijlijn van ontelbare vlakken.
Vanuit een wereld die nog niet werd gedomineerd door televisie, computer en internet, maar waarin de verbeelding niettemin een allesoverheersende rol speelt, bereikt ons de stem van Jo Otten. Jo Otten (1901-1940) was een vat vol van tegenstrijdigheden: een doorgefourneerde intellectueel, maar ook een dromer die blind voer op zijn verbeeldingskracht en intuïtie. Met één been stond deze Rotterdamse fatalist in de negentiende-eeuwse romantiek, met het andere in het ontluikende modernisme van het interbellum. Een gemankeerde modernist dus, die er een sterk mobiele levensopvatting op nahield, maar niet zelden terugschrok na het contact met de werkelijkheid. Eigenschappen die Otten, tijdgenoot van o.a Menno ter Braak, tot een vreemde eend in de bijt van de Nederlandse letteren maken, tot een uniek figuur uit de periode tussen de beide wereldoorlogen.
Jo Ottens mobiele opvatting van het leven was het directe gevolg van zijn grote verbeeldingskracht. Dagelijks stormden er talloze beelden en voorstellingen op hem aan. Een woord, een gebaar, een gelaatsuitdrukking of zelfs een voorwerp kon al voldoende zijn om hem uit de realiteit weg te rukken. Van dit psychische proces is de jachtige novelle 'Bed en Wereld' het reisverslag. Otten is de man met de camera, een rijdende camera die alles registreert. Het ongemonteerde filmmateriaal is weliswaar een simultaan geregistreerd tijdsbeeld uit de jaren dertig, maar de aangrijpende, documentaire waarde ervan is nog uiterst actueel. Uit deze gepassioneerde, tijdloze novelle treedt ons een kwetsbaar mens tegemoet, machteloos tegenover een verscheurde wereld, zich beseffend dat het einde nadert, radeloos cirkelend rondom een noodlottige vlam, die hem uiteindelijk zal verteren.
Vanuit een wereld die nog niet werd gedomineerd door televisie, computer en internet, maar waarin de verbeelding niettemin een allesoverheersende rol speelt, bereikt ons de stem van Jo Otten. Jo Otten (1901-1940) was een vat vol van tegenstrijdigheden: een doorgefourneerde intellectueel, maar ook een dromer die blind voer op zijn verbeeldingskracht en intuïtie. Met één been stond deze Rotterdamse fatalist in de negentiende-eeuwse romantiek, met het andere in het ontluikende modernisme van het interbellum. Een gemankeerde modernist dus, die er een sterk mobiele levensopvatting op nahield, maar niet zelden terugschrok na het contact met de werkelijkheid. Eigenschappen die Otten, tijdgenoot van o.a Menno ter Braak, tot een vreemde eend in de bijt van de Nederlandse letteren maken, tot een uniek figuur uit de periode tussen de beide wereldoorlogen.
Jo Ottens mobiele opvatting van het leven was het directe gevolg van zijn grote verbeeldingskracht. Dagelijks stormden er talloze beelden en voorstellingen op hem aan. Een woord, een gebaar, een gelaatsuitdrukking of zelfs een voorwerp kon al voldoende zijn om hem uit de realiteit weg te rukken. Van dit psychische proces is de jachtige novelle 'Bed en Wereld' het reisverslag. Otten is de man met de camera, een rijdende camera die alles registreert. Het ongemonteerde filmmateriaal is weliswaar een simultaan geregistreerd tijdsbeeld uit de jaren dertig, maar de aangrijpende, documentaire waarde ervan is nog uiterst actueel. Uit deze gepassioneerde, tijdloze novelle treedt ons een kwetsbaar mens tegemoet, machteloos tegenover een verscheurde wereld, zich beseffend dat het einde nadert, radeloos cirkelend rondom een noodlottige vlam, die hem uiteindelijk zal verteren.
Recensies
Bij uitgeverij Knipscheer verschijnen ook teksten uit het Interbellum (1918-1940). Deze fascinerende novelle van de 'vergeten' auteur, omgekomen bij een bombardement op de eerste oorlogsdag 10 mei 1940, is een schitterende vertelling van een man, die slapeloos vanuit zijn bed zijn gedachten de vrije loop laat. Zijn verbeelding speelt een allesoverheersende rol. Het is een simultaan geregisseerd tijdsbeeld uit de jaren dertig van de 20e eeuw. Zijn fantasie omsluit alle mensen in hun barre realiteiten: kunstenaars, steden en dorpen, landen in Oost en West: 'in mijn hoofd leven zoveel gedachten, voorstellingen en gebeurtenissen naast elkaar, dat ik somtijds vrees dat mijn schedeldak zal bezwijken'. Het zijn mensen in cafés, danszalen, hospitalen, operatiekamers, gevangenissen. Alle avonturen van erotische aard spelen een rol en hij voelt het 'alsof zijn hersens verdeeld zijn in evenwijdige kanalen en op ieder van die kanalen zonder ophouden boten varen'. Profetisch lijkt de schildering van Stalin (1932!). Met het bed vormen geboorte, leven en dood de onverbrekelijk verbonden kringloop. Fraai, zelfs weelderig taalgebruik dat de emoties, de romantiek en het verlangen van de op 39-jarige leeftijd omgekomen auteur feilloos blootlegt. Zeer aanbevolen.
Dr. Theo Hoogbergen — NBD | Biblion — 8 december 2008
Vierde druk van een fascinerende modernistische novelle uit 1932 (ontdekt in 1967), waarin een man vanuit zijn bed allerlei indrukken aan zich voorbij laat gaan in één van de eerste Nederlandse voorbeelden van monologue intérieur. In mijn hoofd leven zoveel gedachten, voorstellingen en gebeurtenissen naast elkaar, dat ik somtijds vrees dat het schedeldak zal bezwijken.
Trouw — 13 december 2008
DROMER Jo Otten (1901-1940) is een vreemde eend in de Nederlandse literatuur. Hij was een tijdgenoot van Ter Braak, du Perron en Marsman, maar in tegenstelling tot deze schrijvers is hij nagenoeg vergeten. Ten onrechte blijkt uit de novelle 'Bed en wereld' die uitgeverij In de Knipscheer opnieuw heeft uitgebracht. Otten was een dromer, maar ook een denker. Vanuit zijn bed getuigt hij van zijn machteloosheid in een verscheurde wereld. Een schrijver met scherpe observaties en een enorme verbeeldingskracht.
De Stentor — 30 oktober 2008
"Op 10 mei 1940 doodde de eerste en enige bom die op Den Haag viel de in 1901 geboren veelbesproken schrijver Jo Otten. De seksualiteit vormt de kern van Ottens werk omdat hij haar als het onafwendbare schrikwekkende raakpunt van leven en dood ervaart, een thematiek die zich later bij onder meer Jan Wolkers en Hugo Raes zal herhalen."
Paul de Wispelaere — Het Vaderland (1967) — 23 oktober 2008
"Dit nachtverhaal heeft de gecompliceerde ontredderde wereld als decor gekregen. Het is de wereld van 1930, vol dreiging, jazz, mensenvervolging, schijnheiligheid, voorspellingen en holle leuzen. De caleidoscoop van elkaar snel opvolgende bedverhalen wordt geheel beheerst door angst. Met dit onderwerp, de manier van vertellen en de compositie was Jo Otten zijn tijd drie decennia vooruit. Er waren toen niet zoveel literaire prijzen als nu; ze werden ook minder zorgeloos aan steeds hetzelfde groepje uitgedeeld, maar ook toen heeft de literaire wereld verzuimd om een oorspronkelijk en buiten de gedicteerde toon vallend boek te bekronen."
Rico Bulthuis — Haagsche Courant — 6 mei 1967
"Jo Otten (1901-1940), een minder bekende tijdgenoot van Menno ter Braak en Eddy du Perron, geeft in zijn novelle 'Bed en Wereld' een indringend beeld van de bekommernissen van de jaren dertig."
De Volkskrant — 24 oktober 2008
"Jo Otten was een wereldburger die zich maar al te graag liet meenemen door het gestaag toenemende tempo van de twintigste eeuw. Zijn novelle 'Bed en Wereld', met voorsprong de meest veronachtzaamde tekst van de moderne Nederlandse letteren, laat zien met hoeveel gretigheid hij het leven absorbeerde en met hoeveel raffinement hij het transformeerde tot literatuur." - Jaap Goedegebuure (2008)
Jaap Goedegebuure — Bed en Wereld, 4de druk, 2008 — 8 oktober 2008
" Van alle treurige, vergeten Nederlandse schrijvers is hij zeker een van de meest treurige en vergeten. De Rotterdammer Jo Otten (1901-1940) was een onaangepaste melancholicus die zijn draai in het leven maar niet kon vinden. Zijn angst voor het leven én de dood probeerde hij te bezweren in de Literatuur, vooral in de vorm van een neurotische alleenspraak. De boeiendste was 'Bed en wereld', een vroeg vaderlands voorbeeld van een monologue intérieur die nu opnieuw is uitgegeven. Een slapeloze somberman laat in bed zijn gedachten de vrije loop. Soms uitputtend, soms meeslepend. Otten werd in 1940 dodelijk getroffen door een verdwaalde Duitse bom. Voor het ongeluk geboren. "
Gerry van der List — Elsevier — 1 november 2008
(...)Hoewel weinig zo snel veroudert als juist dat wat met alle geweld 'modern' wil zijn, zit er iets authentieks in dit proza: de nervositeit, de gretigheid het volle leven te omarmen en tegelijkertijd de angst voor wat je dan allemaal in huis haalt, dat alles is meer dan een modieuze bevlieging.(...)
Arnold Heumakers — NRC Handelsblad — 21 november 2008
Wonderlijk hoe een literaire tekst van ruim zeventig jaar oud, van de relatief onbekende schrijver Jo Otten (1901-1940), opnieuw aandacht weet te genereren.(...) We volgen de gedachten van een man die in bed ligt. Hij is moe van de overdaad aan beelden die zijn hoofd hebben doorkruist: 'Ik ben geweest in het Parijs van Baudelaire, in het Londen van De Quincey, in Civita Vecchia en het Rome van Stendhal.' Al die beelden vertalen zich in nieuwe gedachten, nieuwe scènes. Zo lezen we over een piepjonge zwarte danseres. In obscure bars verdient ze haar geld. We lezen over andere meisjes, vrouwen, prostituees. Of we lezen over mannen die in Amerikaanse gevangenissen op de doodstraf wachten. Trefzeker beschrijft Otten het moment waarop een gevangene de helm krijgt oopgezet, en er ondanks allerlei protocollen iets misgaat tijdens de uitvoering van het vonnis. Opvallend aan Ottens novelle is de vorm. Die is haast vloeibaar. Met een ogenschijnlijk gemak schakelde deze schrijver van de ene scène naar de andere, daarbij aangestuurd door zijn grenzeloze verbeelding.(...) Zo zwenkt de rijdende camera van Otten ineens verrassend uit naar het hier en nu, en zijn de zesenzeventig jaar sinds 'Bed en Wereld' verscheen, voor een moment overbrugd.
Daniëlle Serdijn — De Volkskrant - Cicero — 28 november 2008
In het kort
ISBN-13
9789062656332
Uitgever
Verschenen
14 oktober 2008
Bibliografisch
ISBN-139789062656332
TaalNederlands dut
Pagina’s128
GeïllustreerdNee
Uitgave
UitgeverKnipscheer, Uitgeverij In de
CB-relatie-id7700624
Verschenen14 oktober 2008
StatusLeverbaar 04
BeschikbaarheidBeschikbaar 20
Adviesprijs (incl. btw)€ 17,90
Vorm & inhoud
ProductvormHardback BB
SamenstellingLos product
Classificatie
NUR (hoofd)Literaire roman, novelle 301
NUR (alle)301 Literaire roman, novelle
Medewerkers
Auteur A01Jo Otten
Redacteur B01R. Groenewegen
Herkomst
Werk-id (NSTC)500606318
MeldingBevestigd bij publicatie 03
Bijgewerkt6 augustus 2026
Lijkt op dit boek
NSTC 500606318 · CB-relatie 7700624 · Bijgewerkt 6 augustus 2026









