INLEIDING: Marie van der Borgh was 99 toen ze op 8 juni 2008 overleed. Pas anderhalf jaar later werd haar zoon Albert Heringa door de politie ondervraagd op verdenking van 'hulp bij zelfdoding'. Hij ontkent het ook niet: 'Mijn moeder vond dat zij haar leven had geleefd en dat het tijd was om het in schoonheid te beëindigen', zegt hij. 'Dat was haar uitdrukkelijke wens en ik ben blij dat ik daarbij heb kunnen helpen.' BROODTEKST: Is euthanasie ook in ons land nog altijd het onderwerp van hoogoplopende discussies en meningsverschillen, dan is zeker hulp bij zelfdoding nog immer fel omstreden. In principe is zelfdoding bij ons niet strafbaar, en wel omdat het simpelweg niet in het strafwetboek is opgenomen. Dus kan ook de hulp daarbij niet strafbaar zijn, zou je kunnen redeneren, maar in de praktijk komt het erop neer dat je in zo'n geval wél voor de rechter zult verschijnen, weliswaar op grond van misdrijven die wel in de strafwet staan, zoals het niet verlenen van hulp aan personen in nood of het toedienen van gevaarlijke stoffen. Wat voor sommigen geldt als 'medische hulp', zoals het achterlaten van een pil door een dokter, is zeker verboden en in niets te vergelijken met euthanasie, waarbij een arts zelf middelen toedient die de dood veroorzaken, iets wat slechts kan nadat een strikte procedure werd gevolgd, de nodige toelatingen werden bekomen en het hele proces werd opgevolgd door verschillende artsen. Toch kan men zich de vraag stellen of mensen niet de ultieme vrijheid moeten hebben om zelf te beslissen over hun leven en of ze dat al dan niet verder willen leiden. Zelfdoding blijft echter een enorm taboe. Ook al wordt erover gesproken, feitelijk heeft men nog steeds geen sluitende verklaring voor het in dit land hoge aantal zelfdodingen, laat staan dat men er iets kan aan doen. Pas de jongste jaren geeft men schoorvoetend toe dat het cijfer in vergelijking met andere Europese landen behoorlijk verontrustend is, maar diepgaand en verhelderend onderzoek is er niet op gevolgd. Het woord 'zelfmoord' werd ingeruild voor 'zelfdoding', elk artikel of televisieprogramma rond het thema wordt tegenwoordig gevolgd door informatie over zelfdodingspreventie, maar veel verder komt men niet. Zeker niet wanneer er vragen worden gesteld over het verband tussen allerlei pharmaceutica, met name antidepressiva, en het fenomeen van zelfdoding. Al helemaal niets wil men weten van zelfdoding die niet het gevolg is van impulsieve emotionele ontwrichting maar die een weloverwogen beslissing is van een individu die om welke reden dan ook vindt dat het welletjes is geweest. Of omdat het bestaan niet meer de basiskwaliteit biedt die hij ervan verwacht, of omdat zijn leven is rondgemaakt en er bij wijze van spreken niets meer te leven valt. Het is precies die overweging die Marie van der Borgh heeft gemaakt. Uiteraard was dat geen beslissing van het moment, maar de conclusie van een lang denk- en rijpingsproces op late leeftijd en na een lang en goedgevuld leven. Een afgerond leven. Haar zoon Albert ging daar in mee. Toen zijn moeder haar uitgesproken wens uitte om, ook al leed ze niet aan echt bedreigende gezondheidsproblemen, op een menswaardige manier uit het leven te stappen, verklaarde hij zich bereid haar daarbij te helpen. Hij zorgde ervoor dat ze de nodige pillen bijeen kreeg, informeerde zich over hoe je dit best en zonder risico op ongewilde redding kunt uitvoeren en nam nog op ontroerend serene wijze afscheid van de vrouw die voor hem zo ontzettend veel betekende. Officieel overleed Marie - die door haar familie Moek werd genoemd - in haar slaap en daar zou het ook zijn bij gebleven, ware het niet dat zo'n anderhalf jaar na haar overlijden een documentaire werd uitgezonden over haar keuze voor levensbeëindiging en de rol die haar zoon daarbij heeft gespeeld. Die documentaire, 'De laatste wens van Moek' in het NCRV-programma 'Netwerk', werd in samenwerking met de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) gerealiseerd. Daarin is te zien hoe Moek de pillen tot zich neemt waaraan ze hoopt te sterven en waarom ze dat doet. Ze wil immers niet meer, ze vindt dat ze lang genoeg heeft geleefd en wil geen honderd worden. Ook is te zien hoe Albert haar daarbij helpt. Uiteraard werd er een onderzoek ingesteld en Albert in verdenking gesteld van hulp bij zelfdoding. Of hij een sanctie zal oplopen, is nog niet beslist, maar zijn geval heeft bij onze noorderburen de discussie over vrijwillige levensbeëindiging danig gevoed. Over Moek en haar keuze, maar ook over de manier waarop zij en haar zoon erover hebben gepraat, schreef Albert Heringa nu het boek 'De laatste wens van Moek'. 'Het is een veelzijdige terugblik op het leven van Moek en de gebeurtenissen die haar tot een zelfgekozen levenseinde hebben geleid, nu bijna twee jaar geleden', zegt Albert. 'Steeds meer worden we geconfronteerd met de problematiek van ouderen met een 'voltooid' leven. Met haar leeftijd van 99 jaar en haar niettemin volstrekte helderheid en zelfbewustzijn is Moek daarvan welhaast een schoolvoorbeeld. Daarom heb ik haar verhaal willen vertellen, zowel in de documentaire als nu in het boek.' Lees het interview met Albert Heringa in Primo, verschenen in PDF op de website van Uitgeverij de Brouwerij: http://www.uitgeverijdebrouwerij.nl/de-laatste-wens-van-moek-3/

Een belangrijk boek in de strijd om art. 294 lid 2 uit het wetboek van strafrecht geschrapt te krijgen. Naast een sympathiek beeld van Moek als individualistische vrouw en haar overtuiging niet langer te willen leven, krijgen we een aardige indruk van de angstige, nogal krampachtige houding van het OM in deze zaak. Begrijpelijk is dat wel, want er is nog nauwelijks jurisprudentie op dit gebied. Des te schrijnender is het dat hoogbejaarden nogal eens worden gezien als onmondige kinderen. Slechts onbevreesde mensen met een zuiver geweten als Heringa plus openheid over dit onderwerp helpen ons verder om het uit de strafrechtelijke sfeer te halen met een andere kijk op leven en dood. Klik op de link om de hele recensie te lezen.