In De moeder van Nicolien maakt de lezer kennis met Maarten Koning, zijn vrouw Nicolien en haar moeder. De beschreven periode omspant een kleine dertig jaar. In een reeks korte scènes zien wij hoe de moeder ouder en ouder en uiteindelijk dement wordt, totdat zij in 1985 overlijdt. J.J. Voskuil beschreef dit proces even haarscherp als liefdevol en zonder een spoor van literaire dikdoenerij, zodat de lezer het gevoel krijgt dat zijn personages de roman uit- en zijn kamer ingestapt zijn.


Op 1 mei 2008 overleed de schrijver Voskuil op een tijdstip dat hij zelf uitkoos. Dit bewuste einde plaatst het relaas over de moeder van Nicolien in een ander en betekenisvol perspectief.

Of men nu wel of niet een dergelijk proces van ouder worden, of van het verliezen van een dierbare van nabij heeft meegemaakt: De moeder van Nicolien is een emotionele leeservaring.