INHOUDWoord voorafLeeswijzerInleiding – door Dirk Anton van MulligenDeel 1. DE PIJN VAN HET ONDERWIJSHet topje van de ijsberg1.Stakende leraren2.Boze ouders3.Drukke jongens4.Duizenden thuiszitters5.Studenten in de stress6.Teruglopende rankingsEen systeem in de knoop7.Het kind als meetbaar object8.De leraar op de automatische piloot9.Stille reserves10.De onderwijsstrijd11.Ontzielde technocratie12.Jeugdzorg maakt ziekOngezonde krachten aan het werk13.Politiek getouwtrek14.Ideologische agenda’s15.In de ban van maakbaarheid16.Diagnosedrift17.Macht door onmacht18.Duct tape oplossingenDeel 2. PERSPECTIEVEN VOOR HET ONDERWIJSOp welk leven bereidt het onderwijs voor?19.Complexiteit als gegeven20.Evolutionaire ontwikkeling21.Herwaardering van maken22.Hunters in a farmers world23.Van macht naar gezagNieuw fundament in het onderwijs24.Relatie als basis25.Bagage voor de leraar26.Kerncurriculum27.Inclusief onderwijs met ruimte voor verschil28.Hoogbegaafdenonderwijs29.Laat me leren (en zijn)Onderwijs en de wetenschap30.De staat van de wetenschap31.Dyslexie: bestaat het wel?32.Onderwijsbewijs: evidentie in het klaslokaal33.Biologie, psychologie en filosofie34.Leren van de praktijkDeel 3. DE TOEKOMST INDe balans opmaken35.Corona als spiegel36.Lange termijn voor ogen37.Veranderen of opnieuw beginnen?38.Echte verandering of luchtkastelen39.Non-conformisten aan zetVeranderlessen voor onderweg40.Systeem hygiëne41.Perfect timing42.Verbindingen smeden43.Draagvlak is een illusie44.Durf afscheid te nemenEen lange adem45.Kleine stappen46.Bamboe47.Integreren kost tijd48.Oplaadplek49.Nooit afDankwoordVerantwoordingDe Onderwijstrilogie geeft alle belanghebbenden dieper inzicht in de échte staat van het onderwijs, reikt perspectieven aan voor de toekomst en biedt houvast bij duurzame onderwijsvernieuwing.Inspiratiegids voor het bouwen aan het onderwijs van morgenVan een lerarentekort, bezuinigingen, duizenden thuiszitters, wachtlijsten in de jeugdzorg tot en met politieke ingrepen zonder dat het gewenste effect optreedt, het onderwijs lijkt er niet aan te ontkomen. De houdbaarheidsdatum van ons onderwijssysteem is verstreken: dat is wel één van de rode draden in de velegesprekken die Kim Castenmiller heeft gevoerd in de aanloop naar deze trilogie.Waar lopen leerlingen, studenten en ouders tegenaan? Waar heeft het onderwijsveld zelf last van? Er wordt veel op het bordje van het onderwijs gelegd, daar wordt immers geïnvesteerd in de samenleving van morgen, maar is dat wel terecht? In het informatietijdperk waarin alles met allesis verbonden, lijkt het leven complexer te zijn geworden. Technologische ontwikkelingen staan niet stil en stellenons in toenemende mate voor ethische vraagstukken. Tegelijkertijd zijn de uitdagingen in de hedendaagsemaatschappij groot.Castenmiller legt de vinger op de zere plek door de ‘pijn van het onderwijs’ te belichten. Soms onderzoekend, meteen duik in de geschiedenis en hardop reflecterend, soms haarscherp zodat er geen ontkomen aan is: er blijft geenheilig huisje overeind. Vanuit een groter besef van de pijn, ontstaat er ruimte om perspectieven te exploreren. Soms ook perspectieven die op het oog kunnen conflicteren. Castenmiller schrijft geen recept voor. Eerder pleit zij ervoordat we wegblijven uit de dramadriehoek en niet in de valkuil te stappen het onderwijs te willen redden met een aanvals- of herstelplan. Daarvoor is het te complex.De Onderwijstrilogie biedt handvatten voor de toekomst en hoop met de vele voorbeelden van pioniers en scholendie nieuwe wegen inslaan. Met ruim vijfentwintig jaar veranderkundige ervaring maakt Castenmiller de trilogietot een inspiratiegids voor een ieder die zijn of haar steentje bij wil dragen in het vooruitbrengen van het onderwijs.Of je nu leraar, beleidsmedewerker, leidinggevende, opleidingsdirecteur of bestuurder bent. Zoals schoolleiderErik Adema zegt: ‘Je kunt altijd iets.’In 2019 is Kim Castenmiller gestart met research naar de staat van het onderwijs, vanuit de overtuiging dat er verandering nodig is. Ze ging op zoek naar wat de pijn is van het onderwijs, onderzocht perspectieven voor het onderwijs van morgen en deelt haar inzichten na 25 jaar ervaring met veranderingsprocessen in tal van sectoren. De weerslag van meer dan vijf jaar research lees je terug in De Onderwijstrilogie. De aanschaf van de complete set biedt tevens toegang tot een website waar o.a. de interviews, dossiers en meer dan 1000+ bronnen te raadplegen zijn. Met De Onderwijstrilogie hebben alle belanghebbenden de benodigde informatie overzichtelijk bij elkaar, vinden ze de inspiratie en kunnen aan de slag. En dat is hoognodig, niet alleen vanwege de toenemende aantallen thuiszitters. Geen excuses meer.