7 Voorwoord - prof. Max van den Berg9 Warffum, wierde, dorp en kerk - prof. dr Henny Groenendijk23 De pastorie te WarffumDeel I26 Inleiding30 Beschrijving van het oude steenhuis36 De verbouwing kort na 150041 De verbouwing van 163447 De veranderingen in het derde kwart van de 18e eeuw49 Enkele 19e eeuwse veranderingen53 Besluit54 VerantwoordingDeel II58 Inleiding60 Het steenhuis in de late Middeleeuwen84 Het karakter van het steenhuis88 De verbouwing van rond 1500100 De verbouwing van 1634118 De veranderingen in de 18e eeuw127 De veranderingen in de eerste helft van de 19e eeuw132 De veranderingen in de tweede helft van de 19e eeuw140 de verbouwing van 1939142 Restauratie en bouwhistorisch onderzoek151 Kleurgebruik163 Verbouwingen en de sporen uit het verleden165 Reconstructie of niet, en andere overwegingen169 Restauratiebeleid, principe en compromis182 Voorwerpen uit vroegere eeuwen222 Pastoriehof259 Pastorielanden260 Herinneringen270 Pastoors272 Predikanten274 Terugblik281 De toekomst282 Woord van dankGedane vondsten tijdens de restauratie van de middeleeuwse pastorie in het Groningse Warffum, waaronder verrassend veel bouwonderdelen uit de Middeleeuwen, de Gotiek, de Renaissance en de 18e eeuw.In 1972 koopt Mijnard Scheers - met zijn gezin - de grote Middeleeuwse pastorie, een steenhuis met latere uitbreidingen, in het Groningse Warffum. Hij is de eerste niet-geestelijke die zijn intrek in het gebouw neemt, na een bewoningsgeschiedenis van 700 jaar door pastoors en predikanten.Bij de er op volgende restauratie van het gebouw wordt het Middeleeuwse deel van het complex bouwhistorisch onderzocht, waarbij verrassend veel, vaak nog gave, bouwonderdelen uit de Middeleeuwen, de Gotiek, de Renaissance en de 18e eeuw tevoorschijn komen. Ze worden bij de restauratie betrokken en in het zicht gebracht.Zo wordt een beeld opgeworpen van de woonsituatie van de geestelijke leiders van de Warffumse dorpsgemeenschap sinds de Middeleeuwen. De vondsten die in de afgelopen tientallen jaren door de eigenaar in het gebouw zijn gedaan worden in dit boek door hem beschreven en geïllustreerd met foto’s, die zijn echtgenote, Grietha Scheers - Bolhuis, in de loop van die jaren van alle ontdekkingen heeft gemaakt.Otto Kalkhoven maakte foto’s van het huis en de bijbehorende hof en van de gerestaureerde en in stijl gemeubileerde vertrekken van het gebouw, alsmede van het bijzondere gangenstelsel in de vorm van een Lotharings kruis en van het 17e eeuwse trappenhuis met spiltrap.Daarnaast bevat het boek reconstructietekeningen, door Jan Jehee gemaakt, van gevelaanzichten, plattegronden en doorsneden uit de genoemde perioden. De grote, op een archeologisch monument - een wierde - gelegen, pastoriehof met siertuin, boomgaard, moestuin, oranjerie, dobbe, stinzenbeplanting en symbolische boombeplanting wordt uitgebreid beschreven en geïllustreerd.In het eerste hoofdstuk beschrijft professor Henny Groenendijk het ontstaan van de Warfummer wierde en de komst van kerken en wemen (pastorieën)op het Hoogeland.In 1990 is reeds een verslag gepubliceerd door prof. Ruud Meischke en Mijnard Scheers van het eerste deel van de speurtocht naar het verleden van de pastorie. Dit verslag is opgenomen in dit boek.Prof. Max van den Berg heeft het voorwoord geschreven.