Voorwoord 7Inleiding 9Deel I Natuur en voorgeschiedenis1 Landschap en vroege bewoning 15Teun Theunissen2 Sint Jan en de berg 37Paul Thissen en Peter Pouwels3 Water en watermolens 51Peter PouwelsDeel II Geschiedenis van het landgoed4 Adrianus van Riemsdijk en de Sint Jansberg, 1828-1843 69Paul Thissen en Peter Pouwels5 Een der schoonste landgoederen, de Sint Jansberg 1844-1899 79Paul Thissen en Peter Pouwels6 Een landgoed in de twintigste eeuw, de Sint Jansberg 1899-1972 101Paul Thissen en Peter PouwelsDeel III Bijzondere thema’s7 De Jansberg en de schilders van De Plasmolen 125Paul Thissen8 Toeristen op De Plasmolen en De Jansberg 143Paul Thissen9 Pachtboeren en arbeiders 167Teun Theunissen10 Oorlog op de Jansberg 181paul klinkenberg en paul thissen11 Natuur en natuurmonument 203paul thissenNawoord 219Afkortingen 222Illustratieverantwoording 223Bronnen 225Dankwoord 229Over de auteurs 230Overige begunstigersDe Sint Jansberg bij Mook is een van de mooiste wandelgebieden van Nederland. Het golvende heuvellandschap, de bronnen en beken, de rijke natuur: het is een plek die al eeuwen tot de verbeelding spreekt. Achter het idyllische landschap gaat een rijke en boeiende geschiedenis schuil, die nu voor het eerst volledig wordt verteld. De Jansberg vormt de meest zuidelijke stuwwal van ons land, met veel reliëf en meerdere bronnen en beken. Op de flanken ervan stond de grootste Romeinse villa van Nederland. De adellijke familie Van Riemsdijk-van Verschuer kocht vanaf 1828 meerdere terreinen en voegde die samen tot een vooraanstaand landgoed met fraaie tuinen en parken, uitgestrekte bossen en een reeks van pachtboerderijen. Toeristen vonden hun weg naar de Jansberg en kunstenaars vormden er een kolonie – hun werk getuigt van de toenmalige schoonheid. Natuurvrienden uit het westen des lands, onder wie de beroemde natuurvorser Jacques P. Thijsse, vonden er een favoriete plek. In de twintigste eeuw kreeg het landgoed het economisch moeilijk; in de oorlogsjaren 1944-1945 volgde een dramatische verwoesting. In 1972 verkocht de familie het landgoed aan Natuurmonumenten. Daarmee blijft de Jansberg, met zijn zeldzame natuur en aantrekkelijke landschap, behouden voor de toekomst.