Lijst van figuren en tabellen Lijst van afkortingen Inleiding1. De Veluwe gereformeerd2. De schandelijkste episode? Status quaestionis3. Gemeenschapsreligie4. De Veluwe als transregionale eenheid5. Bronnen6. Vraagstelling en opzetHoofdstuk 1. De sacrale infrastructuur1.1. Inleiding1.2. Eeuwenlange kerstening1.3. De situatie rond 15001.4. Aanwezigheid van kloosters1.5. Een netwerk van heiligen1.6. Sporen van het sacrale landschap1.7. Een katholiek buitengebied1.8. ConclusieHoofdstuk 2. Onvoorziene reformaties2.1. Inleiding2.2. Spreiding van autoriteit, 1492–15432.3. De versterking van regionale religiositeit, 1492–15782.4. Katholieke hervorming, 1543–15662.5. Katholieke herleving na gereformeerd geweld, 1566–15782.6. Gereformeerde hervorming, 1578–16002.7. ConclusieHoofdstuk 3. Relativering van de liturgie3.1. Inleiding3.2. Sacramentele religie3.3. De circulatie van nieuwe ideeën3.4. De bezwaren van Arent toe Boecop3.5. Het christocentrisme van Jan Gerritsz Verstege3.6. Radicalisering van de kritiek op de kerk3.7. Verwarring in een katholieke wereld3.8. ConclusieHoofdstuk 4. Een katholieke hervormingsagenda4.1. Inleiding4.2. Een netwerk van Utrechtse prelaten4.3. De Harderwijker gewelfschilderingen4.4. Humanistische beeldtaal4.5. Een hervormingsgezinde magistraat4.6. ConclusieHoofdstuk 5. Professionalisering van de geestelijke stand5.1. Inleiding5.2. De scholingsgraad van de clerus5.3. Het offensief van Aegidius de Monte5.4. De opbouw van een gereformeerde kerk5.5. ‘Papistische papen’5.6. Laverende voorgangers5.7. ConclusieHoofdstuk 6. De vorming van een nieuwe elite6.1. Inleiding6.2. De Veluwse adel 6.3. Religieuze mentaliteit van de adel6.4. Twijfelende edelen na de Beeldenstorm6.5. Patriotten en religieverwanten tijdens de overgang6.6. Een middengroep van edelen6.7. Protestantse edelen6.8. Katholieke edelen6.9. Conclusie7. Slotbeschouwing7.1. Inleiding7.2. De opkomst van een revitaliseringsproces7.3. Parallellen in vernieuwingstendensen7.4. Onontkoombare polarisatie7.5. Herstel van politiek en religieus evenwicht7.6. Onvoorspelbare reformaties in veelvoudSamenvattingSummaryZusammenfassungRésuméBijlage I. Proeve van een wereldlijke en kerkelijke indeling van de Veluwe (c.1500– c.1600)Bijlage II. Het beeldprogramma van de gewelfschilderingen in de Onze Lieve Vrouwekerk van Harderwijk (1561–1562)Bronnen en literatuurDe zestiende eeuw staat bekend als de eeuw van politieke en religieuze verandering. Jos de Weerd onderzoekt hoe de omwenteling van kerk en wereld werd beïnvloed door lokale gemeenschappen, en andersom. Hij richt zich daarbij op de Veluwe, een deel van het hertogdom Gelre dat een strategische rol speelde in de machtsverhoudingen in de Nederlanden.Op de Veluwe voltrok zich een katholiek vernieuwingsproces, dat door onverwachte gebeurtenissen omsloeg in een protestantse hervorming. Daar zag het lange tijd niet naar uit. Ondanks de vele variaties waren verschillende groepen van gelovigen eensgezind over de autoriteit van de Bijbel, het christocentrisme en de noodzaak van hoogopgeleide geestelijken. Pas na de Beeldenstorm van 1566 kwam er een scheiding en ontbrandde het religieuze conflict. Uiteindelijk bleek de machtsovername door de gereformeerde Jan van Nassau beslissend en zette de protestantisering door. Het Veluwse reformatieproces, zo toont dit boek, was onregelmatig, onberekenbaar en kende per plaats verschillende uitkomsten.