Sinds de jaren negentig van de vorige eeuw verkiezen steeds meer Nederlanders het zelfstanding ondernemerschap boven het werknemerschap. Zo'n 15 procent van de beroepsbevolking werkt voor rekening en risico van de eigen onderneming en twee op de drie zelfstandigen kiest ervoor zonder personeel te blijven. Deze zelfstandigen zonder personeel (zzp'ers) onderscheiden zich wat juridische status betreft van de werknemers, maar zijn wat maatschappelijke positie betreft vaak zeer vergelijkbaar met die werknemers.
Het UWV beschouwt deze zzp'ers en hun opdrachtgevers regelmatig als premieplichtig voor de werknemersverzekeringen ZW, WIA en WW. Het gevolg is dat de opdrachtgevers uit vrees voor naheffingen door het UWV voorzichtig zijn met het inhuren van zzp'ers. De overheid tracht deze belemmering voor de economische ontwikkeling weg te nemen door het onderscheid tussen werknemers en zelfstandigen te verduidelijken. Hiertoe wordt in 2001 de Verklaring Arbeidsrelaties (VAR) ingevoerd. Tegelijkertijd vinden tal van ingrepen in het socialezekerheidsstelsel plaats, teneinde het stelsel betaalbaar en beheersbaar te houden. Een van deze ingrepen betreft de afschaffing van de WAZ, de arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen, in 2004.
In dit proefschrift wordt de arbeidsrechtelijke en socialezekerheidsrechtelijke positie van zelfstandigen beschreven. Ook worden zo'n vijftig zzp'ers, freelancers en hun belangenbehartigers aan het woord gelaten over de sociaal-economische positie van zelfstandigen. Zij vertellen onder meer wat de gevolgen zijn van ontwikkelingen in het recht, zoals de invoering van de VAR en de afschaffing van de WAZ, voor hun juridische en sociaal-economische positie.
Dr. M.C.M. Aerts is sociaal-wetenschappelijk onderzoeker.