Voorwoord 7Inleiding 91 Regie 242 Een zorgelijk bezit 663 Een volle liturgie 1234 Van doopvont tot grafkaars 1655 Belichaamde vroomheid 1906 Klank en kleur, licht en geur 2457 Het graf: een eigen plek 2848 Herdenking 3159 Drie verhalen 34010 Werkers in het godshuis i: de leken 35911 Werkers in het godshuis ii: de priesters 37812 De armen zijn altijd bij u 41613 Devotie 45614 Korte kroniek van een omwenteling 509Besluit 518bijlagenBijlage 1 De financiën van de Sint-Janskerk 532Bijlage 2 Gilden en broederschappen 547Bijlage 3 Liturgie 548Bijlage 4 Belichten, beluiden en begraven 554Bijlage 5 Vicarieën en officies 560Bijlage 6 Jaargetijden 574Bijlage 7 De financiën van de Heilige Geest 591De volgende bijlagen zijn te vinden op de website van het Streekarchief Midden Holland in Gouda(www.samh.nl/eenkerkvoorheeldestad):i Het archief van de Sint-Janskerkii Priesters in de Sint-Janskerkiii Altaren in de Sint-Janskerkiv Het middeleeuws archief van de Heilige GeestSummary 595Afkortingen en verwijzingen 609Archiefbronnen 611Bronnenedities 621Secondaire literatuur 624Lijst van afbeeldingen 639Lijst van tabellen en genealogieën 644Register van persoonsnamen 646Topografisch register 657Register van zaken 661De Sint-Janskerk dankt haar bekendheid vooral aan de Goudse glazen, maar in dit boek staat het parochieleven centraal. Hoewel Gouda – naar de maatstaven van de tijd – een tamelijk grote stad was, was er toch maar één parochiekerk. Het beleid van stads- en kerkbestuur was er dan ook op gericht de Sint-Janskerk werkelijk als bedehuis voor alle Gouwenaars te laten functioneren. In het enorme gebouw stond een vijftigtal altaren, die werden onderhouden door ambachtsgilden, geestelijke broederschappen en vooraanstaande families. Aan deze altaren waren tientallen priesters verbonden, van wie het boek een groepsportret schildert. Maar de regie berustte bij kerkmeesters en andere lekenbestuurders.Het boek probeert een zo nauwkeurig mogelijk beeld van vermogen en inkomsten van de kerk te reconstrueren; de kerk was arm. Andere thema’s zijn de liturgie aan hoofd- en zijaltaren, de bediening van de sacramenten, de kunstvoorwerpen, muziek en belichting die in de eredienst een rol speelden, de kerk als begraafplaats en als ruimte waar de doden werden herdacht, en de armenzorg.De parochie wordt gevolgd gedurende de laatste decennia van de vijftiende en het grootste deel van de zestiende eeuw. In die tijd deden zich twee ingrijpende veranderingen voor. Rond 1520 maakten de vele middeleeuwse heiligendevoties plaats voor een verering die zich op Christus concentreerde. De bijbel werd als het ware nieuw ontdekt, maar zónder dat men de katholieke moederkerk vaarwel zei. De tweede overgang was natuurlijk de invoering van de Reformatie na de aansluiting van Gouda bij de Opstand in 1572. Maar in de herinnering van de parochianen heeft vooral de grote kerkbrand van 1552 blijvende indruk gemaakt.