Voorwoord5Afkortingen 7Verantwoording 71.PSYCHISCHE AANDOENINGEN91.1Slaapstoornissen91.2Angststoornis121.3Delier131.4Probleemgedrag151.5Psychose191.6Depressie211.7Bipolaire stoornis222.NEUROLOGISCHE AANDOENINGEN232.1Epilepsie232.2M. Parkinson242.3Dementie262.4Duizeligheid283.BLOED293.1Anemie293.2Lipidenverlagende middelen323.3Trombose334.TRACTUS CIRCULATORIUS364.1Angina pectoris364.2Atriumfibrilleren374.3Hartfalen384.4Hypertensie404.5Ritmestoornissen425.TRACTUS DIGESTIVUS465.1Aandoeningen van de mond465.2Diarree475.3Misselijkheid en braken485.4Peptische aandoeningen495.5Obstipatie505.6Aambeien / fissuren526.TRACTUS RESPIRATORIUS536.1Astma536.2Bronchitis546.3COPD556.4Hoesten576.5Pneumonie587.TRACTUS UROPOETICUS607.1Urineweginfectie607.2Urine-incontinentie627.3Benigne prostaat hypertrofie628.TRACTUS GENITALIS FEMININUS649.HUIDAANDOENINGEN659.1Brandwonden659.2Droge huid659.3Eczeem669.4Infecties699.5Psoriasis719.6Allergische reactie7210.KEEL-, NEUS- en OORAANDOENINGEN7610.1Keel7610.2Middelen bij neusaandoeningen7710.3Middelen bij ooraandoeningen7811.OOGAANDOENINGEN8012.HORMONEN EN STOFWISSELING8212.1Diabetes mellitus8212.2Schildklierstoornissen8513.PIJN8713.1Pijn8713.2Neuropathische pijn8914.BEWEGINGSAPPARAAT9214.1Artritis, reuma, jicht9214.2Osteoporose9414.3Spierrelaxantia9715.PALLIATIEVE ZORG9815.1Persisterende hik9815.2Terminaal longlijden9915.3Misselijkheid en braken in de palliatieve fase10015.4Delier10015.5Mondverzorging10216.ACUTE MEDICATIE10316.1Anafylactische shock103BIJLAGE 1. eranderingen bij het ouder worden1042. Medicatiebeoordeling1103. TART- en STOPP-criteria1134. Geneesmiddelenwet1355. Wenselijke laboratoriumbepalingen1446. Referentiewaarden 1487. Medicatie bij een verminderde nierfunctie1518. nteracties via CYP-enzymen1759. T-verlengende geneesmiddelen178Geraadpleegde literatuur180Notities181Colofon200Formularium OuderengeneeskundeDhr. van der Kaaden is apotheker en eigenaar van de twee Veer Apotheken in Zwijndrecht, Veer Apotheek Walburg en Veer Apotheek De Tienden. De laatste locatie is gespecialiseerd in het leveren van farmaceutische zorg aan zorginstellingen. Als farma­ceutisch specialist in ouderenzorg is Van der Kaaden actief betrokken bij verschillende zorginstellingen om de farmaceutische ouderenzorg kwalitatief te waarborgen.Mét de nieuwste richtlijn ‘Probleemgedrag bij mensen met dementie’.Een helder en actueel Formularium Ouderengeneeskunde. De nieuwe richtlijn ‘Probleemgedrag bij mensen met dementie’ is er bijvoorbeeld in verwerkt. De nieuwste inzichten met betrekking tot farmacologische interventies staan nu in een helder vormgegeven boek in pocketformaat. Overzicht actuele voorkeursgeneesmiddelen Het Formularium Ouderengeneeskunde is een ouderenzorg-brede leidraad voor diagnostisch en therapeutisch handelen. Het geeft een handig overzicht van de actuele voorkeursgeneesmiddelen voor ouderen per indicatie. Ook de geneesmiddelen die niet geschikt zijn voor kwetsbare ouderen staan genoemd. Medicatieveiligheid en kostenbeheersingDe gemaakte keuzes zijn het resultaat van een afweging tussen de laatste (inter)nationale ontwikkelingen in de farmacotherapie en de specifieke situatie van verpleeghuisbewoners. Naast medicatieveiligheid is ook kostenbeheersing een overweging geweest. De meest voorkomende bijwerkingen, contra-indicaties en interacties zijn opgenomen. Zo blijft het een handzaam formaat, waar iedereen die werkt met ouderen gebruik van kan maken. START en STOPP-criteriaWat staat erin? Het formularium behandelt alles van psychische en neurologische aandoeningen, keel-, neus- en ooraandoeningen, hormonen en stofwisseling, pijn, tot en met palliatieve zorg. Bijlagen met bijvoorbeeld START en STOPP-criteria en de wenselijke laboratoriumbepalingen zijn opgenomen.Voor ieder in de ouderengeneeskundeVoor zowel huisartsen met oudere patiënten, specialisten Ouderengeneeskunde en verpleegkundigen in de ouderenzorg is het een heldere, actuele bron om elke dag te gebruiken.