Van de Kamp heeft in zijn eerdere boeken al bewezen vaardig en boeiend te kunnen schrijven. Dit oorspronkelijke werk over een tot nog toe vrijwel nergens belicht onderwerp bevestigt dat alleen maar. Mijn conclusie mag duidelijk zijn: bent u geïnteresseerd in het Vreemdelingenlegioen of Nederlanders in vreemde krijgsdienst? Koop dan dit boek. Het is zijn prijs zeker waard!

'Nu heb je psychologen, vroeger had je het Vreemdelingenlegioen', zegt een van de geïnterviewde oud-legionairs in het boek Geen mannen, maar duivels! van Rende van de Kamp, zelf oud-legionair, UNIFIL-veteraan en oud-kapitein in het Kroatische leger. En inderdaad, liefdesverdriet, ruzie thuis en ontslag op het werk konden motieven zijn om naar Frankrijk te trekken en zich aan te melden bij het Légion Étrangère. Andere motieven waren: drang naar avontuur of de aantrekkingskracht van de oorlog. Vooral de avonturiers waren volgens een Nederlandse oud-legionair uit het goede hout gesneden. Wel wordt in dit boek een broodjeaapverhaal doorgeprikt, namelijk dat misdadigers meer dan welkom waren in dit milieu. Niets is minder waar. Na aanmelding werd en wordt nog steeds uitgebreid onderzoek gedaan naar de antecedenten en misdadigers werden zonder pardon weggestuurd. Uitgebreid wordt in dit boek de geschiedenis van dit regiment belicht. Niet alleen komt de algemene geschiedenis aan bod, maar ook de lotgevallen van de Nederlandse vrijwilligers worden beschreven. Liefst vierduizend Nederlanders sloten zich na de oprichting van het Vreemdelingenlegioen in 1831 aan bij dit regiment. Velen van hen vochten ook met de Fransen mee in de Eerste Wereldoorlog. Tussen de hoofdstukken door zijn interviews afgedrukt met voormalige Nederlandse vrijwilligers. Legionairs verbonden zich voor vijf jaar aan het legioen. Voor velen was dit te lang en desertie kwam dan ook met regelmaat voor. Anderen kregen de smaak te pakken en verlengden hun verblijf of meldden zich elders aan voor de strijd, zoals in Nederlands-Indië en in Korea. Diverse vrijwilligers sloten zich tijdens de Tweede Wereldoorlog aan bij de Prinses Irenebrigade. Drie van hen zouden zelfs bij de bevrijding van ons land om het leven komen. Anderen probeerden na terugkeer een loopbaan in de burgersamenleving op te bouwen. Dat ging, zo toont dit boek aan, niet iedereen goed af. Ook de Nederlandse vrijwilligers richtten een veteranenorganisatie op, namelijk de Nederlandse Vereniging van Oud-Legionairs Capitaine Danjou (NVOL). Deze werd zeer onlangs opgeheven. Ik hoop dat het archief van de NVOL niet is vernietigd en zal worden overgedragen aan het Nationaal Archief of het Nederlands Instituut voor Militaire Historie. Rende van de Kamp heeft een uitstekend boek geschreven. Hij beschikt over een vaardige pen en, wat zeker net zo goed van belang is, hij heeft zorgvuldig onderzoek verricht. Deze uitgave verdient dan ook een breed leespubliek.