InhoudVorwort VIVoorwoord VIIIVerantwoording XIIntroductie XV1Inleiding 12Van draaispit naar mechanisch draaispit 52.1Vuur, een noodzakelijk ingrediënt 52.2De eerste mechanische draaispitten 62.3De verdere ontwikkeling van het mechanisch draaispit 72.4Draaispitten bewogen door mens en dier 82.5Draaispitten aangedreven door hete lucht 132.6Draaispitten aangedreven door een gewicht 192.6.1Italië 202.6.2Frankrijk 212.6.3De lage landen 272.6.4Midden Europa 292.6.5Engeland 322.7 Draaispitten aangedreven door een veer 342.7.1Italië 342.7.2Frankrijk 362.7.3Duitsland en Oostenrijk 432.7.4Engeland 453De techniek van het mechanisch draaispit 513.1Inleiding 513.2De relatie met torenuurwerken 513.3Gewicht aangedreven draaispitten 533.3.1Modellen met open constructies 533.3.2Modellen met gesloten constructies643.3.3Bijzondere constructies653.4Veer aangedreven draaispitten683.5Technische aanvullingen774Restaureren en waarde814.1Inleiding81 4.2Gebruiksvoorwerp814.3Reinigen en herstellen834.4Waar kopen864.5Ouderdom, herkomst en waarde885Afbeeldingen 915.1Gewicht aangedreven draaispitten915.2Veer aangedreven draaispitten1995.3Bijzondere exemplaren2796Accessoires2956.1Inleiding2956.2Spitten en poelies2966.3Gewichten2986.4Steunen (landiers)3006.5Opvangbakken (lèchefrites)3046.6Opwindsleutels3066.7Flambadou (capucin)3076.8Haardrooster3076.9Reflectiescherm 3086.10Draaispit met reflectiescherm3097Waar het allemaal om draait 311 Bijlagen 315IChaîne des Rôtisseurs315IIL'Éducation van Jean de La Fontaine316IIINaamplaatjes317IVKoocboec van M. Antonius Magirus318VChanson Le tourne-broche322VIBijzondere toepassingen324VII Stijlperioden 326Literatuur 333Personenregister336Trefwoordenregister 338De geschiedenis van het mechanisch draaispit door de eeuwen heen. Een 356 pagina's tellend boek met meer dan 400 illustraties.Het mechanisch draaispit De mechanische draaispitten die door de eeuwen heen zijn gemaakt zijn stuk voor stuk uitingen van menselijk vernuft. Toegepaste techniek die in het verleden het zware leven van vele mensen makkelijker heeft gemaakt. Draaispitten zijn nu overbodig geworden door de elektrische gril en de magnetron. Maar de mechanische draaispitten die zijn overgebleven, blijven intrigeren. Antiek, soms bijna antiek, ze zijn vrijwel zonder uitzondering mooi. Veel mensen hebben ze ooit op antiekmarkten gezien, maar als je niet weet dat je ze ziet, dan zie je ze niet. Pas als je ze ziet, dan zie je hoe mooi ze zijn. Dit boek is een eerbetoon aan al die smeden en klokkenmakers die het leven van vele mensen hebben veraangenaamd en die met hun artistieke gaven ons zoveel moois hebben nagelaten.Dr. Henk Klaassen is verbonden aan de Faculteit der Sociale Wetenschappen van Erasmus Universiteit Rotterdam.Velen van u zullen op antiekmarkten of bij antiquairs mechanische draaispitten hebben gezien. Alleen de meesten van u zijn er gewoon aan voorbij gelopen zonder ze te herkennen als zodanig. Waarom? Het antwoord is simpel. Men herkent het niet, want het is een gebruiksvoorwerp dat in de keuken zijn functionaliteit heeft verloren. Een mechanisch draaispit of, in het Frans een tourne broche, was ooit een nuttig apparaat voor het grillen van vlees. Ze waren tot in het eerste kwart van de vorige eeuw in gebruik. Het mechanisch draaispit is nu vervangen door hetelucht ovens, al dan niet voorzien van een elektrisch draaispit, of een combimagnetron. Het mechanisch draaispit is een curiositeit geworden en een verzamelobject voor een handvol liefhebbers van ambachtelijk gemaakt (keuken)gereedschap. Maar waarom dan een boek over mechanische draaispitten? Ook hier is het antwoord eenvoudig. Er bestaat nog geen boek over draaispitten. En dat terwijl de historie daarvan juist zo rijk is. Informatie over mechanische draaispitten is tegenwoordig uiteraard op internet te vinden, of in sommige encyclopedieën en of bij verzamelaars. Maar die informatie is gefragmenteerd en geeft geen goed overzicht van de rijke historie van dit functionele apparaat. Dit boek probeert deze leemte op te vullen. Eigenlijk zou de titel moeten luiden: 'de tourne broche'. Deze titel zou een hommage zijn aan de vele honderden Franse smeden en klokkenmakers die met een geweldige inventiviteit en in een enorme variëteit draaispitten hebben gemaakt. En daarin onderscheiden ze zich, naar mijn mening, van hun Engelse, Duitse of Italiaanse collega’s. Maar het boek had even zo goed de titel spit jacks kunnen hebben, of Bratenwender, of misschien zelfs wel girarrosto. Allemaal benamingen voor hetzelfde apparaat. Maar oordeelt u vooral zelf.Voor wie is het boek bedoeld? Voor de liefhebber van mechanische apparaten, voor de nieuwsgierigen die het mechanisch draaispit wel een beetje kennen, maar er iets meer van willen weten, voor de zeldzame verzamelaar en misschien voor de culinaire levensgenieters die met een mooi glas wijn in de hand voor de open haard kijkend naar het draaiende spit, geduldig afwachten tot de parelhoen mooi geroosterd en gaar is.Henk KlaassenRotterdam, 2016