Voorwoord door Olaf Sleijpen 7Voorwoord door Fieke van der Lecq 9Dankwoord 13Opbouw van de bundel in onderwerpen en hoofdstukken 15Over de auteurs 21Deel I De overgang naar het nieuwe contract1. Het nieuwe pensioencontract: aanloop en uitwerking 282. Solidariteit, collectiviteit en flexibiliteit: een herijking van hetNederlandse driepijlerstelsel 623. Inzicht in transitie-effecten voor een evenwichtige belangenafweging 94Deel II Inhoudelijke bouwstenen van de nieuwe contracten4. De lifecycle-hypothese in de Nederlandse context en traditie 1225. Matchmaking in de Wtp: welk pensioen past bij welke deelnemer? 1466. Solidaire versus flexibele premieregeling 1927. Solidariteitsreserve 2148. De pensioenparadoxen: communiceren in het vernieuwde stelsel 2449. Juridische en fiscale aspecten 28410. Deelnemers en zeggenschap: vernieuwing van pensioengovernance 314Deel III Reflectie en evaluatie11. Macro-economische aspecten van de Wtp 35412. Vraagstukken voor ná de Wtp-transitie 38413. Reflecties door buitenlandse experts 40814. Vooruitkijken na de transitie 428'Het nieuwe pensioenlandschap in Nederland' biedt een systematische en toegankelijke inventarisatie van de belangrijkste onderdelen van het nieuwe pensioenstelsel en de twee contracten: de solidaire en de flexibele premieregeling. De bijdragen zijn thematisch opgebouwd en laten zien hoe beleidskeuzes, uitvoering en wetenschappelijke inzichten binnen hetnieuwe stelsel met elkaar samenhangen. De bundel bestaat uit drie delen. In het eerste deel staat de overgang naar het nieuwe stelsel centraal, van de aanleiding voor de hervorming en de transitie tot de vormgeving van beide contracten. Het tweede deel verdiept de inhoudelijke bouwstenen van de nieuwe contracten, van economische en financiële principes tot communicatie, governance en juridische en fiscale aspecten. Het derde deel biedt reflectie en vooruitblik, met aandacht voor de macro-economische gevolgen, vraagstukken na de transitie, internationale perspectieven en de verdere ontwikkeling van het stelsel.‘Wat mij het meest raakt aan deze bundel is de eerlijkheid waarmee auteurs terugkijken én vooruitkijken. Na jaren voorbereiding op de Wtp is het verleidelijk de transitie als eindpunt te zien. Dit boek laat zien dat het pas het begin is. De hoofdstukken over transitie-effecten, het grote belang van communicatie en ‘governance nieuwe stijl’; nu eindelijk grondig uitgewerkt. Verplichte kost voor iedereen die serieus bezig is met de toekomst van ons Nederlandse pensioenstelsel.’ – Harmen van Wijnen, voorzitter ABP‘Het nieuwe pensioenlandschap in Nederland belicht vanuit verschillende invalshoeken de belangrijkste ontwikkelingen en vraagstukken rondom ons nieuwe pensioenstelsel. Of je nu student, onderzoeker of beleidsmaker bent, het boek biedt een wetenschappelijk onderbouwde verdieping en brengt de belangrijkste keuzes, ontwikkelingen en uitdagingen van het nieuwe stelsel in kaart.’ – Kim Putters, voorzitter SER