Voorwoord 11Proloog 13Inleiding 17Eerdere verklaringen voor Etty’s weigering tot onderduik 20Het begrip agency nader uitgelegd 21Indeling van dit boek 271. Etty Hillesum 1914-1943 31Etty en haar familie 32De ontsluiting en de publicatie van de dagboeken en brieven 45De receptiegeschiedenis van de nagelaten geschriften en onderzoeksperspectieven 51Egodocumenten: de dagboeken en brieven van Etty Hillesum als historische bron 60DEEL I Zelfbevrijding als fundament voor agency8 maart 1941-15 februari 19422. In therapie bij Julius Spier, ‘geboortehelper van de ziel’ 698 maart 1941, Lieber Herr S, de psychochiroloog uit Berlijn 69Indrukken van Spier onder tijdgenoten en beeldvorming in de literatuur 74Spiers innovatieve handleeskundige methode 83‘En ik leefde opeens anders, bevrijder, “fließender”’ 883. Therapeutisch schrijven, lezen en de zoektocht naar een eigen vorm 95Etty’s ontwikkeling als schrijfster volgens Brenner, De Costa en Manara 96Met de vulpen ten strijde tegen de innerlijke chaos 97Taal en woordenrijkdom 101‘Modelleren in onbehouwen graniet’ en de vormende rol van literatuur in Etty’s schrijven 1054. Hygiënisch leven, lichamelijk en geestelijk 117Manara’s visie op de levenskunst in Etty’s teksten 117Meditatie; ‘Hineinhören’ en het denken stoppen 119Lichaam, geest en ziel in samenspraak brengen 123Concentratie, structuur en discipline 1265. Een non-conformistische levensstijl 131“Het is niet zo eenvoudig, dat vrouwenvraagstuk” 131Liefde voor mannen en vrouwen, ‘en het menselijke overweegt altijd’ 138Een multi-interpretabel godsbeeld en eigen omgangsgebaren met God 143DEEL II Autonomie van het denken en ‘omgangsgebaren’ vinden met de oorlog en vervolging 16 februari 1942-2 juli 19426. Denken over de oorlog, het naziregime en de haat 155Over de gele ster, wegen naar de vrijheid en ‘de ongerantsoeneerde lucht’ 156Het systeem, een Duitse huishoudster, ‘al die z.g. vijanden’ en de haat bestrijden 1637. De eigen houding bepalen 171‘Er is voor alles plaats in één leven: […] 1942, het hoeveelste oorlogsjaar? […] goede nacht’ en Japanse lelies 171Zorgdragen voor esthetische ervaringen; bloemen, Rilke en kapotgegooide steden 176De dingen met humor benaderen 1818. Hillesums interpretatie van het joodse noodlot 187Lotsbegrippen en godsgeloof 187Schicksal, Einzelschicksal, Massenschicksal 189Etty’s voorstelling van het Massenschicksal 192De rol van God in de lotsbestemming 197De actualiteit van de dood 199‘Ik heb de beker cacao bewust weggelaten’ 202DEEL III Een eigen invulling geven aan het lot3 juli 1942-13 oktober 1942/7 september 19439. Liminale ervaringen: een nieuwe toon vinden 209Een onzekere toekomst; leven in het moment, verinnerlijken en loslaten 211Ankerpunten in de tijd: historisch besef en de blik gericht op de toekomst 216Handelingsperspectief: ‘Ik zal die paar stappen doen, die ik meen te moeten doen’ 21810. Werken bij de Joodse Raad en doelgericht naar ‘het front’ op de Drentse hei 221‘Dat merkwaardige bemiddelingslichaam’ 221Arbeidsethos bij de Joodse Raad en het verzoek tot overplaatsing naar Westerbork 225Westerbork: Van vluchtelingenkamp tot Polizeiliches Judendurchgangslager 1939-1942 227De façade van Westerbork en de ‘gentleman-commandant’ 231Etty’s beleving van Westerbork 233‘Hulpverleenster’ in kamp Westerbork 241Kroniekschrijfster in Westerbork: De misdaad vastleggen in sprookjesvorm 249Slotbeschouwing 253Dankwoord 261Noten 262Bibliografie 293Over de auteur 304Etty Hillesum, een Joodse vrouw en auteur van een beroemd dagboek uit de tijd van de Holocaust, koos er bewust voor om niet onder te duiken. In plaats daarvan werkte ze voor de Joodse Raad en liet ze zich zelfs vrijwillig overplaatsen naar doorgangskamp Westerbork. Lang is de persoon van Etty Hillesum begrepen volgens een heersend beeld dat Joden tijdens de Holocaust passief hun ondergang tegemoet gingen. In dit boek nuanceert Lotte Bergen dat beeld ingrijpend. Ze laat zien hoe Hillesum haar leven, ondanks de toenemende onderdrukking, actief vormgaf. Bergen analyseert de dagboeken en brieven van Hillesum als uitingen van 'agency' (eigenaarschap): ze wilde iets betekenen voor haar lotgenoten en eengetuige van haar tijd worden.Dit boek laat zien hoe Hillesum haar innerlijke vrijheid ontwikkelde. Haar daden en geschriften waren een vorm van eigenaarschap die tot op de dag van vandaag inspireren als een krachtig verweer tegen het nazisme.