De Historische atlas van Haarlem vertelt in vogelvlucht de geschiedenis van de ruimtelijke ontwikkeling van de stad Haarlem. Het verhaal begint ergens in de tiende eeuw en eindigt zo'n duizend jaar later. In de veertiende en vijftiende eeuw ontwikkelde Haarlem zich tot een van de belangrijkste industriesteden van Holland. Het middeleeuwse stratenpatroon en veel gebouwen uit die tijd zijn bewaard gebleven, waardoor het oude centrum van Haarlem een bijzonder karakter heeft.
De zeventiende eeuw was ook voor Haarlem een Gouden Eeuw. De stad maakte een onstuimige groei door, zodat een ambitieus uitbreidingsplan in noordelijke richting werd ontworpen. Het werk was echter nog maar net klaar of Haarlem tuimelde in een diep gat. Pas eind negentiende eeuw begon ook Haarlem de vruchten te plukken van de Industri Revolutie. Een echte industriestad is Haarlem evenwel nooit geworden. Op alle mogelijke manieren heeft men geprobeerd het wonen in de stad aantrekkelijk te maken voor de meer welgestelden. Daarom vinden sommigen Haarlem een beetje stijf en deftig.
Na de Tweede Wereldoorlog begon Haarlem aan een nieuwe groeifase, die tot in de jaren negentig doorging. De grenzen aan deze groei zijn nu, vinden sommigen, bereikt.
Ben Speet (1951) werkt als docent geschiedenis aan de lerarenopleiding van de Educatieve Hogeschool van Amsterdam.