Ten geleide7Brief J.B. van Heutsz, Buitenzorg, 8 Juli 190811Nota naar aanleiding van de opdracht, vervat in de nota Geheim dd 07 Juli 1903 van zijne Excellentie den Gouverneur van Atjeh en Onderhoorigheden, om inlichtingen te willen verschaffen aangaande het plegen van gruwelen te Atjeh door militaire patrouilles en colonnes18Afschrift Geheime Nota van Generaal van Heutsz aan de militairen Commandant van Atjeh en Onderhoorigheden.Nota Geheim, Kota Radja 27 Juli 190341Lasterlijke aantijgingen van een niet genoemd officier (gebleken te zijn kapitein Fanoy) gezonden aan een (mede niet genoemd) invloedrijk kamerlid (echter gebleken te zijn Jhr. A.F. de Savornin Lohman)43Verantwoording47Iedereen heeft een mening over Van Heutsz, maar niemand weet wie hij was.Joannes Benedictus van Heutsz (1851-1924) groeit op in Nederland en wordt in Indië een militaire superster. In 1904 haalt Nederland hem in als de pacificator van Atjeh. Als gouverneur-generaal, onderkoning van Indië, keert hij terug naar de kolonie. Daar zet hij zijn aanpak voort: waar nodig militair geweld, waar mogelijk bestuurlijke verbetering. De koloniale werkelijkheid is vol paradoxen.In 1908 ontstaat in Nederland een rel omtrent de inzet van militair geweld in Atjeh. Zijn er wreedheden geweest? Daarover is fake news in omloop, oordeelt Van Heutsz in zijn correspondentie. Hij is woedend dat hij zich moet verantwoorden. Dat is vooral merkbaar in zijn brief van 8 juli 1908, geschreven te Buitenzorg (Bogor). Die brief, inclusief alles wat Van Heutsz erbij haalt zoals de stukken van zijn adjudant H. Colijn, is in deze uitgave opgenomen. De woede scherpt de pen van Van Heutsz. Een uniek document, dat een venster is op het complexe koloniale verleden van Nederland.Wat gebeurde er op Atjeh? Zijn er wreedheden begaan tijdens de oorlog? Wie is er verantwoordelijk? In dit document spreekt Van Heutsz zich uit.Tot op de dag van vandaag is hij de meest omstreden militair uit de Nederlandse geschiedenis. Eerst werd hij tot held verheven, daarna tot schurk vernederd. Wie was hij zelf?Iedereen heeft een mening over Van Heutsz. Niemand weet wie hij was.www.vanheutsz.nl