'Jeugd in de kolonie' gaat over het wel en wee van het gezin van een gouvernementsambtenaar boven wiens hoofd de dreiging hing van een overplaatsing naar de 'buitengewesten', de eilanden op vele vaardagen verwijderd van Java. De overplaatsing zou de samenhang binnen het gezin drastisch verbreken.

Het verhaal gaat over een echte, eeuwenoude 'culturele samenleving', waarin vele minderheden vreedzaam naast elkaar leefden. Dit alles onder het juk van het strakke koloniale bewind, dat hier van verschillende kanten wordt belicht.

M. von Bartheld heeft de jaren tussen zijn geboorte in 1922 en zijn toetreden tot het leger in 1941, doorgebracht op verschillende plaatsen in het voormalig Nederlands Indië, van een gemoedelijk provinciestadje tot Bandoeng, de meest westerse en mondaine stad van de kolonie. Hij vertelt hoe een onvolwassene kan reageren op de omstandigheden in de nadagen van het kolonialisme. Dat hij zich daarbij laat leiden door zijn grote voorbeeld Theo Thijssen, komt duidelijk naar voren.