Inleiding. ‘Hannie? Dat wás me toch een portret!’ 71 Groeipijn (1896-1917). ‘Ik was dom en ongelukkig en alles koste tranen.’ 92 Leren en verkeren (1917-1921). ‘Ik keek even naar binnen in eenvreemde wereld.’ 313 Mijnwerker en Neuwerker (1921-1924). ‘Je hoeft me niet te duwen,ik kan het alleen.’ 514 Schrijvende moeder (1924-1926). ‘Mijn gedachten zijn niet langer danmijn haren.’ 735 Koning Floor (1926-1928). ‘Met mijn koning kan ik alles aan.’ 876 Grensoverschrijdend stadsproletariaat (1929-1933). ‘Ik wil bij dezemensen horen, maar ben toch anders.’ 1057 Allesveranderende jaren (1933-1935). ‘Grijs en vormeloos ben ik,maar ik schrijf en vertaal.’ 1218 Een kind en een man (1934-1935). ‘Ik ga een man van hem maken.’ 1359 Etersheim (1935-1940). ‘We moeten vechten tegen de barbarij.’ 15310 Terreur en verzet (1940-1943). ‘De oorlog? De mooiste tijd vanmijn leven. Je wist wat je moest doen.’ 17811 Zwerven en schrijven (1943-1944). ‘Moet Jeremia weer overgebakkenworden?’ 20012 Honger en hulp (1944-1945). ‘Jullie zijn een deel van het ameublement.’ 21413 Opbouw of restauratie (1945-1949)? ‘We moeten herstellenvan een zware ziekte.’ 22114 Dopers en dwars (1949-1954). ‘Pas ik wel als vreemde eend in diedoopsgezinde hoenderren?’ 25015 Vrije vogel Struijs (1955). ‘Eindelijk vrij.’ 27616 Ibu Johanna (1955-1956). ‘Het doet bijna pijn, zo prachtig is het hier!’ 28717 Hoe ging het hen verder? 304Dankwoord 307Noten 309Herkomst afbeeldingen 323Afkortingen 324Bibliografie Johanna Kuiper 325Bronnen 327Naamregister 329'Zij is de sterkste vrouw die ik ooit heb ontmoet. Het bijzondere aan haar was haar onbetwistbare waarachtigheid, waardoor zij het risico aanging zonder zekerheden te leven, met een vertrouwen dat ze vaak zelf niet begreep.’ Zo schrijft Hilde over haar hartsvriendin Johanna Kuiper na haar plotselinge dood. Johanna Kuiper leefde gedurfd in een veelbewogen geschiedenisperiode. Ze knokte voor haar onafhankelijkheid, als vrije vrouw, als alleenstaande moeder, als postuum onderscheiden verzetsstrijdster tijdens de Tweede Wereldoorlog, als openlijke concubine, als kinderboeken- en kinderbijbelschrijfster en vertaalster, en als bewonderaarster van de jonge Republiek Indonesië. Uit de bijna tweehonderd overgeleverde brieven van 1925-1956 tussen de twee vriendinnen komt een intiem portret naar voren. Na een afgebroken theologiestudie zette Johanna de stap naar een riskant beroep in de Limburgse mijnstreek, en nam daarna vele onconventionele keuzes die niet zonder gevaar waren.