Inleiding 7Deel 1 Een weids landschap van natuurbeschermingsorganisaties 151 Amateur-veldbiologen en professionals 182 Dierenbescherming en vogelbescherming 233 Natuurmonumenten 264 Bondgenoten 375 De provinciale Landschappen 416 Staatsbossen en staatsnatuurmonumenten 467 Wetgeving voor bossen, landgoederen en buitenplaatsen 53Deel II Ontginning en werkverschaffing in de jaren dertig 568 Nederland en de economische crisis 599 Ontginning en werkverschaffing 6210 Het Geuldal en de Contact-Commissie 7211 De Contact-Commissie en de ontginning van woeste gronden 7612 Natuurbescherming en het primaat van de informele contacten 8313 Intermezzo: internationale en koloniale natuurbescherming 9014 Professionalisering onder druk 9515 Nieuwe wetgeving en de Natuurbeschermingsbeschikking 99Deel III Natuurbeschermers tijdens de Tweede Wereldoorlog 10416 Een nieuw regime, een nieuw departement: natuurbeschermingin 1940-1941 10917 Natuurbescherming onder Duitse bezetting: interneveranderingen 11718 Natuurbescherming onder Duitse bezetting: beperkingen engelijkschakeling 12519 De Commissie Weevers en het systeem van informele afspraken 13220 Dijken en nieuw land: de natuurbescherming en de nieuweZuiderzeepolders 13921 De Rijksdienst voor het Nationale Plan 14222 Overheidsmaatregelen ten behoeve van het natuurschoon 14523 Verwoesting van het Nederlands bosbezit 15324 ‘Goed’ en ‘fout’ in de oorlog 177Deel IV ‘Natuurmaniakken’ tegen ‘opperboeren’ 18225 Een nieuw regime, nieuwe uitdagingen 18626 Verjonging en democratisering 19227 Natuurbescherming en landbouw 20428 Natuurbescherming en Defensie 22029 Rijkswaterstaat en natuurbescherming in het Deltagebied 22630 Bouwstenen voor de Natuurbeschermingswet 233Conclusie 247Noten 253Bibliografie 292Verantwoording 311Register 313De tijd tussen 1930 en 1960 is beschreven als een tijd van ‘magere jaren’ voor de natuurbescherming in Nederland. Deze drie decennia waren immers de tijd van economische crisis, massawerkloosheid, van oorlog en vijf jaar Duitse bezetting, gevolgd door een moeizame periode van wederopbouw en de moderne ontwikkeling van landbouw en industrie. Natuurbescherming had intussen géén prioriteit. Het was destijds letterlijk nog ondenkbaar om boerenbedrijven te sluiten om natuur meer ruimte te geven. Tussen 1930 en 1960 ging in Nederland heel veel natuur verloren en tegelijkertijd maakten weinig mensen zich daar zorgen om. Wat deden de natuurbeschermers in die tijd? Er bestond al een dicht netwerk van mensen, verenigingen, stichtingen en overheidsinstanties, die zich bezighielden met de bescherming van natuur en landschap. Hoe werkten zij met elkaar samen? Welke strategieën en welke argumenten gebruikten ze om hun thema against the odds, in ongunstige omstandigheden toch op de politieke en maatschappelijke agenda te plaatsen? Dit boek vertelt het verhaal van deze natuurbeschermers: van de mensen, hun organisaties, hun denken en handelen.