1 Inleiding; 1.1 Aanleiding en vraagstelling; 1.2 Methodologische opmerkingen; 1.3 De opbouw van deze studie; 2 Hoe het heel vroeger misschien wel ging; 2.1 Inleiding; 2.2 De vroeg(st)e tijd; 2.3 Het onderzoek van Llewellyn; 2.4 Het oude volk van Israël; 2.5 Het oude Rome; 3 De ontwikkeling van de rechtspraak in Nederland; 3.1 Een langzaam proces van centralisering (700-1795); 3.2 De Bataafse revolutie en de trias politica; 3.3 Recht spreken ‘ In naam des Konings’ (1814 en daarna); 4 De functionaliteit van de rechter; De functies van de rechter; 4.2 Invloeden op het rechterlijk oordeel; 4.3 De macht van de rechter; 5 De rechter in de huidige Nederlandse samenleving; 5.1 Inleiding; 5.2 De rechter en de politiek; 5.3 De rechter en de wetgever; 5.4 Constitutionele toetsing; 5.5 Beleidsrechtszaken en juridische grondslagen; 5.6 Dikastocratie of zijn er (ook) andere problemen?; 5.7 Enkele gedachten over een rechtspraakbeleidDe rechter ligt onder vuur. Rechterlijke uitspraken halen regelmatig de kranten. Alle mogelijke conflicten doen zich voor en worden aan rechters voorgelegd. Zij worden gevraagd hun oordeel te geven over beleid van de overheid en bedrijven. Soms gaan zij ver in dat oordeel. De wetgever gaat zijn gang, het bestuur levert niet voldoende, de rechtsstaat loopt gevaar: wat is de taak van de rechter in deze politiek zorgelijke tijden? Over de macht van de rechter en de rechterlijke macht is geschreven voor iedereen die zich betrokken voelt bij de rol van de rechter en bij het functioneren van de rechtsstaat: voor rechters en rechters in opleiding, voor wetgevingsjuristen, voor beoefenaars van het staatsrecht en voor belangstellenden in de staatkundige historie van Nederland. Op allerlei momenten in zijn arbeidzame leven kwam Gert Jan Veerman in aanraking met het onderwerp van dit boek: bij de voorbereiding van het hoofdstuk Rechtspraak van de Grondwet van 1983, als secretaris van de Commissie ter bestudering van het functioneren van het OM, als raadadviseur wetgeving en rechtspleging bij het WODC en als begeleider van vele wetsevaluaties. Toch is dit boek vanuit een zekere verwondering geschreven. Zijn invalshoek is een staatsrechtelijke, ook in deze studie. Het belang dat hij aan de rechtsstaat hecht, is al te zien in zijn proefschrift Het zelfbeschikkingsrecht der naties en de rechten van de mens (1977).