De Reformatie en de reactie daarop in de Contrareformatie zijn belangrijke breekpunten in de Europese en wereldgeschiedenis. De dramatische gebeurtenissen die begonnen met het protest van Maarten Luther in 1517 tegen de aflatenhandel, waren van een geheel andere orde dan alles wat daarvoor gebeurd was. In de daaropvolgende tweehonderd jaar viel de Westerse wereld uit elkaar. Niet alleen de godsdienst, maar ook de politiek, de maatschappij en de cultuur veranderden overal in Europa volledig van karakter. De geschiedenis werd door deze gebeurtenissen op beslissende wijze gevormd.
Diarmaid MacCullochs Reformatie kijkt op gezaghebbende en diepgraven de manier naar deze vaak bloedige gebeurtenissen. Hij beschrijft op briljante wijze de veranderende laatmiddeleeuwse wereld waaruit Luther, Calvijn en andere hervormers zich losmaakten. Hij geeft helder inzicht in de oorzaken van de buitengewoon gewelddadige conflicten die mannen en vrouwen in de 16e en 17e eeuw verdeelden - conflicten waarvoor zij bereid waren te doden en zich te laten doden. Hij onderzoekt de persoonlijkheid van de belangrijkste hervormers en hun tegenstanders, en de mix van idee vooroordelen en toeval die de verschillende varianten van protestantisme en katholicisme schiep. Hij belicht de ingewikkelde strijd tussen geestelijke en wereldlijke machten en toont aan hoe door het verloop van die conflicten uiteindelijk de kaart van Europa opnieuw getekend werd. Hij eindigt met de Verlichting: een stroming die niet bestaan zou hebben zon-der de Reformatie, maar die veel van de belangrijke uitgangspunten ervan verwierp.
Reformatie is niet zo maar een boek over pausen, wetenschappers en hervormers, godsdienstoorlogen en de strijd tussen de wereldlijke en geestelijke macht. MacCulloch onderzoekt de invloed van de Reformatie op het dagelijks leven: wat veranderde de Reformatie aan het seksleven en de liefde, aan het gevoel van man of vrouw te zijn, aan het geloof in het hiernamaals, aan de bestaande strafwetgeving en aan het geloof in heksen en geesten? Hij laat zien hoe idee zowel positief als negatief konden uit-pakken: hoop brengen, angst, liefde, haat, blijdschap, woede en vreugde voor iedereen.