Twente, circa 1830. De schutters komen terug uit België, dat zich nu definitief van Nederland heeft losgemaakt. Onder hen is Lammert Wissink, voorheen een losbol. Door een dramatische gebeurtenis aan het front is zijn levensinstelling veranderd. Hij keert terug naar Twente, zijn geboortestreek, waar de mensen moeite hebben het hoofd boven water te houden. Door de komst van de snelspoel en de eerste grotere fabrieken houden de thuisweverijen op te bestaan. Lammert Wissink gaat met zijn tijd mee en probeert de anderen over te halen hem daarin te volgen. Na een lange strijd ziet ook de rest van de dorpsgemeenschap in dat dat de enige manier is om te kunnen overleven.

Spoel en spade is de eerste streekroman van meesterverteller Anne van der Meiden. Het boek is opnieuw uitgegeven vanwege het verschijnen van het zelfstandig te lezen vervolg op Spoel en spade: Schering en inslag.