Inleiding 71 Chaos in Holland 232 Eindeloos oorlog 393 De stinkende (rijken) 1014 De hondsdagen van de zomer 207Epiloog. Mindfulness in de vroegmoderne tijd? 251Noten 255Beeldverantwoording 301Wie kent het niet: je voelt je rusteloos en prikkelbaar. Je hartslag is hoog, je bent moe, emotioneel, je piekert, slaapt slecht en hebt moeite om je te concentreren. Kortom: je bent gestrest. Stress is een gangbare term in onze moderne samenleving, maar dat betekent niet dat het een modern fenomeen is.In dagboeken en brieven uit de zeventiende en achttiende eeuw ontdekte historicus Benjamin Roberts hoe mannen uit de stedelijke elite worstelden met stress, lang voordat er een officiële term voor bestond. In een tijd van eindeloos durende oorlog, talrijke pestepidemieën (inclusief lockdowns) en stinkende steden waar grachten als open riolen werden gebruikt, ervaarden de mannen regelmatig stress en moesten ze daarmee leren omgaan. Tegelijkertijd speelden ook allerlei persoonlijke onzekerheden een rol. Lang voordat begrippen als ‘manosphere’ en ‘looksmaxxing’ bestonden, worstelden deze mannen al met de vraag wat het betekende om een ‘echte’ man te zijn. Ze maakten zich zorgen over een sterke kaaklijn, voldoende baardgroei en de grootte van hun penis. Ook werden zij geacht genoeg kinderen te verwekken en aan de verwachtingen van hun vaders te voldoen.'Stress in Rembrandts tijd' werpt nieuw licht op het dagelijks leven in een turbulente periode uit de geschiedenis en laat zien hoe mannen persoonlijke rust en vormen van mindfulness vonden om moeilijke perioden door te komen.