Inleiding 91 Waardenleer 23Inleiding 23Deontologie en utilisme 23Waarden 27Autonomie 27Privacy 29Vrijheid 30Respect voor de natuur 32Respect voor de mens 35Welzijn 38Gezondheid 46Veiligheid 47Rechtvaardigheid 48Constructieve communicatie 51Democratie 58Vertrouwen 64Verticale en horizontale transcendentie 692 De socratische methode 77Inleiding 77Casuïstiek 788560180 Taal der waarden J Soonius BW.indd 5 21-1-2022 14:55:053 Morele ontwikkeling 90Inleiding 90Levensloop Lawrence Kohlberg (1927-1987) 90Onderzoek 92Morele ontwikkeling Kohlberg 97A. Preconventioneel niveau (amoreel/egocentrisch niveau) 971. Straf- en gehoorzaamheidsoriëntatie 972. Hedonistische oriëntatie 98B. Conventioneel niveau (heteronoom niveau) 1003. Goed meisje- of goede jongenoriëntatie 1014. Orde- en wetoriëntatie 109C. Postconventioneel niveau (autonoom niveau) 1105. Sociaalcontractoriëntatie 1106. Ethisch-principiële oriëntatie 111Evaluatie theorie Kohlberg 1197. Sociaal-integratieve oriëntatie 1314 Psychologische ontwikkelingen 135Inleiding 135Private of brede moraal 139Menselijke tekorten 143Liefdeloos bestaan 146Valse sociale cognitie 154Vervreemding 165Matig empathisch vermogen en verwerkingsproces 171Afweer 180Gering incasseringsvermogen 186Ontbreken communicatieve en gedragsvaardigheden 188Geen impulscontrole 207Irrationeel denken 209Overintellectualisatie 213Economisering samenleving 221Criminalisering samenleving 227Het moreelquotiënt 2358560180 Taal der waarden J Soonius BW.indd 6 21-1-2022 14:55:055. Emotie en rede 239Inleiding 239Emotiemodel 240Psychotherapie en levensgeluk 2586 Geluk 267Inleiding 267Geluksonderzoek 2697 Preambules bij wetten – publieke moraal 282Preambule mensenrechten (UVRM) 286Preambule Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen (WMO) 290Preambule Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst(WGBO) 294Gedragscodes 2998 Complexe keuzes 302Inleiding 302Zoekproces 303Dilemma’s 318Groepsberaad 321Besluit 326Literatuur 329Personalia 339Het succes waarmee wij ons in een democratische rechtsstaat hebben kunnen bevrijden van autoritaire stelsels en dogmatisme zal tegen ons werken wanneer we zelf geen verantwoorde invulling geven aan levenswijze en levenszin. We slaan gemakkelijk door in egoïsme, onverschilligheid, overproductie en vervreemding. De teleurstelling is groot over onze omgang met Moeder Aarde, de multiculturele problematiek, toenemende sociale ongelijkheid door zelfverrijking en de afbraak van de zorgcultuur. De oorzaken van psychisch lijden komen veelal voort uit het schenden van waarden. Wij doen dit anderen aan of anderen ons. Leegte, doelloosheid en eenzaamheid zijn het gevolg. Avontuur, winstbejag, drugs, succes en sensatie moeten ons tevergeefs uit het slop halen.Vernieuwing is gewenst. Kennis over goed leven is cognitief makkelijker te verspreiden en te toetsen dan eigen attituden te onderzoeken en zo nodig gedrag zelf te wijzigen. Van toename aan zelfkennis en bewustwording van ons onvermogen is meer te verwachten. Aandacht voor psychologische en morele ontwikkeling verheldert het ontstaan van voortreffelijke persoonseigenschappen in het proces van bildung.In dit sociaalfilosofisch werk over levenskunst (ars vitae) veel aandacht voor klassieke wijsheden, een betere verhouding tussen het cognitieve en het emotieve, psychologische experimenten, modern geluksonderzoek en een breed scala aan intrapsychische en psychosociale vaardigheden die het welzijn en de weerbaarheid tegen misstanden vergroten.Jacques Soonius kijkt in Taal der waarden terug op zijn ervaring als psycholoog (polikliniek van het psychiatrisch ziekenhuis Endegeest) en docent/trainer van studenten en professionals (o.a. LUMC en Inholland).