VoorwoordGeschilderde muurreclames in Nederland; een introductieHet verhaal van een reclameRestauratie; afweging en uitvoeringDe muurreclames van AmsterdamDen Haag en zijn muurreclamesMuurreclames in de stad GroningenMuurreclames in KampenMuurtaal in LeeuwardenDe historische gevelreclames van LeidenRotterdam en zijn reclamesTextiel herinneringen in Tilburgse muurreclamesMuurreclames in UtrechtValkenburg toeristenstadGazetteer, een beeldverslag uit het landBeknopte literatuur- en bronnenlijstWebsite organisaties aangesloten bij Tekens aan de WandColofonOp markante plaatsen in dorpen en steden resteren nog een klein aantal van de honderden historische reclames die er ooit zijn geweest. Het zijn met name de muurschilderingen, die sterk tot de verbeelding spreken. Soms zijn ze vaag herkenbaar of verborgen onder een laag verf. Deze reclames hebben door hun duidelijke beeldtaal en zeldzaamheid een bijzondere historische betekenis gekregen. Ze vormen representanten van een kenmerkende reclamestijl. De Stichting Tekens aan de Wand zet zich in voor behoud en restauratie van deze reclames. Een publicatie over dit fenomeen is voor de Stichting behalve een eerste landelijke inventarisatie ook de manier om het cultuurhistorische belang van muurreclames te onderstrepen. Het geeft tevens de mogelijkheid om dit erfgoed onder de aandacht van een breed publiek te brengen.Op markante plaatsen in dorpen en steden resteren nog een klein aantal van de honderden historische reclames die er ooit zijn geweest. Het zijn met name de muurschilderingen, die sterk tot de verbeelding spreken. Soms zijn ze vaag herkenbaar of verborgen onder een laag verf. Deze reclames hebben door hun duidelijke beeldtaal en zeldzaamheid een bijzondere historische betekenis gekregen. Ze vormen representanten van een kenmerkende reclamestijl. De Stichting Tekens aan de Wand zet zich in voor behoud en restauratie van deze reclames. Een publicatie over dit fenomeen is voor de Stichting behalve een eerste landelijke inventarisatie ook de manier om het cultuurhistorische belang van muurreclames te onderstrepen. Het geeft tevens de mogelijkheid om dit erfgoed onder de aandacht van een breed publiek te brengen.UITHANGTEKENSReclame maken is van alle eeuwen. De Egyptenaren plaatsen al reclameleuzen langs hun wegen. Ook van de Romeinen zijn voorbeelden bekend. Een geschilderd beeld zonder wervende tekst moest het verhaal overbrengen. Dat bleef eeuwen zo het geval. Door het ontstaan van massaproductie in de tijd van de industrialisatie en de oprukkende verstedelijking onderging de manier van reclame maken een grote verandering. Naast de opkomst van het reclameaffiche aan het eind van de 19de eeuw ontstond ook een goedkopere variant, de geschilderde muurreclame. Het voordeel was dat deze langer meeging en ook nog eens in een groter formaat was uit te voeren.NIEUWE BUITENRECLAMENa de Eerste Wereldoorlog ontstond door de sterk aantrekkende economie een ware reclame-explosie. Nieuwe producten werden met nieuwe reclamemiddelen aan de man gebracht. De toegenomen mobiliteit vereiste in dit opzicht ook andere middelen. Nieuwe technieken, zoals neonreclame en reclamevliegtuigen deden hun intrede. De explosie van de welvaartsgroei na 1945, leidde tot een sterk groeiende stroom van nieuwe consumentenproducten met een sterke impuls van de reclame. De buitenreclame veranderde echter sterk ten opzichte van de vooroorlogse jaren. De geschilderde muurreclames verdwenen en kregen in de huidige billboards en steigerdoeken hun opvolger.ERFGOEDOp markante plaatsen in dorpen en steden resteren nog een klein aantal van de honderden historische reclames, die er ooit zijn geweest. Het zijn met name de muurschilderingen, die sterk tot de verbeelding spreken. Soms zijn ze vaag herkenbaar of verborgen onder een laag erf. Deze reclames hebben door hun duidelijke beeldtaal en zeldzaamheid een bijzondere historische betekenis gekregen. Ze vormen representanten van een kenmerkende reclamestijl. De Stichting Tekens aan de Wand zet zich in voor behoud en restauratie van deze reclames. Een publicatie over dit fenomeen is voor de Stichting behalve een eerste landelijke inventarisatie ook de manier om het cultuurhistorische belang van muurreclames te onderstrepen. Het geeft tevens de mogelijkheid om dit erfgoed onder de aandacht van een breed publiek te brengen.