De boekuitreiking op 18 april in het Medisch Centrum Utrecht was al een bijzondere bijeenkomst. Een collegezaal vol artsen, waaronder veel chirurgen, die lezingen volgden van collega's die besloten hadden te gaan mediteren en daar de positieve effecten van bleken te hebben ondervonden. Het lijkt bijna tegenstrijdig: chirurg zijn en mediteren. Maar Piet Leguit vertelt in zijn biografie over zijn eigen zoektocht en dan wordt duidelijk dat midden in het leven staan - zelfs houden van hectische situaties en heroïek - heel goed samen kan gaan met een zoektocht naar de essentie van het leven. In dit open en eerlijk geschreven boek vertelt Piet Leguit over zijn leven, de liefde, vrienden, zijn verdriet en de helden tijdens zijn opleiding. Bekende namen als Brummelkamp, Van Coevorden en niet te vergeten zijn eigen vader, 'de snelste chirurg van Amsterdam' en 'bij zijn leven al een legende' komen in dit boek tot leven, van binnenuit. Helden en ook (buiten)gewone mensen. Maar ook zijn eigen ambitie en perfectionisme blijven niet onderbelicht. want bovenal was h ij 'voltijd chirurg', zoals hij tijdens zijn lezingen placht te zeggen. Zoals we Piet Leguit tijdens het lezen een beetje leren kennen, is het logisch dat hij twijfelde tussenpsychiatrie - prof. Kuiper was destijds een inspirerende docent - en chirurgie, het vak dat hij thuis van binnenuit had leren kennen. Naast een gedegen training als chirurg las hij samen met vrienden allerlei boeken over minder alledaagse zaken. Van het leven genieten en filosofische werken bestuderen kunnen samengaan ende stap om te gaan mediteren is dan een logische. Niet alleen de theorie maar zelf willen ervaren. Het is mooi hoe hij zijn ontmoetingen beschrijft met Deepak Chopra, Sri Sri Ravi Shankar en Michael Murphy, allemaal mensen die zijn visie op de geneeskunde breder maakten. Lessen van wonderbaarlijke patiënten, het bijzondere boek van de Amerikaanse chirurg Bernie Siegel die beschrijft hoe de ervaringen met zijn patiënten zijn benadering van ziekte en gezondheid wezenlijk veranderden, maakte hem enthousiast en hij adviseerde zijn patiënten naast chirurgie ook andere therapieën toe te passen. Zo komt hij in contact met het Helen Dowling Instituut, dat hij later verbindt met het Diakonessenziekenhuis in Utrecht waar hij werkt, en wordt hij voorzitter van Maia, een organisatie die als slogan heeft 'gezondheidszorg met hoofd, hart en ziel'. Voor mijn gevoel is de essentie van dit boek de verbinding die wij als mens en zeker als arts zouden moeten hebben tussen hoofd en hart, tussen hoofd en intuïtie, tussen technische deskundigheid en compassie. Het verschil tussen geneeskunde en geneeskunst, het woord waar het woord 'arts' van afkomstig is. Dank je, Piet, voor dit pareltje, een aanrader voor iedere 'echte' arts en verplichte lectuur voor iedere arts in opleiding.

Om mijn punt te maken, ben ik als een soort Gandhi compleet met kralen, sandalen en in een wit pak naar de ochtendbespreking gekomen." [streamer] "Het is belangrijk om ook de alternatieve kant iets meer ruimte te geven binnen de reguliere gezondheidszorg." [kop] De patiënt die ik nooit vergeet [chapeau] "Gezondheidszorg is een combinatie van geneeskunde en geneeskunst" [intro] De houding van de dokter is van grote invloed op het genezingsproces van de patiënt. Chirurg Piet Leguit: "Contact tussen de patiënt en de arts waarbij empathie en compassie centraal staat, is van wezenlijk belang voor het zelfhelend vermogen en definitieve genezing van de patiënt." [broodtekst] "40 jaar geleden in 1974 was ik nog assistent klassenafdeling. Ik bezocht 2 keer per dag de particulier verzekerde patiënten, maakte een praatje en schreef hun status op. Niet echt intelligente dingen, eigenlijk deed ik gewoon precies wat er gezegd werd. Op een dag kwam er een sterk vermagerde 43-jarige Amerikaan binnen, overgeplaatst uit een ander ziekenhuis. Hij kwam terecht op de afdeling waar ik werkte. Als gevolg van heftig overgeven had hij een gat in zijn slokdarm gebraakt. In die tijd overleefde slechts tien tot vijftien procent deze complicatie. De man onderging tientallen ingewikkelde operaties voordat hij uiteindelijk beter werd. Hij heeft minstens een half jaar in het ziekenhuis gelegen." "Begin dit jaar bijna 40 jaar later krijg ik een pakket thuisgestuurd met een begeleidende brief. Het is van diezelfde man. Uit de brief blijkt dat hij me nog altijd heeft willen bedanken voor mijn positieve en invoelende houding tegenover hem. Voor zijn gevoel heeft hij zijn genezing voor 90% aan mij te danken. Dat had hij destijds wel tegen mijn professor gezegd, maar die bleek daar niet zo amused over. Mijn professor was overigens een buitengewoon intelligente man en zonder de operaties was deze patiënt absoluut doodgegaan. Maar mijn punt is dat vanuit de patiënt gezien, de houding van de arts veel te maken heeft met de wil van de patiënt zelf om in leven te blijven. Je weet natuurlijk dat techniek noodzakelijk is, maar er is kennelijk toch dat beetje extra aandacht nodig om ervoor te zorgen dat je uiteindelijk beter wordt." "Dat noem ik geneeskunst. Het heeft alles te maken met empathie, compassie, houding, uistraling, geïnteresseerdheid en invoelendheid van de dokter. Deze dingen maken dat de patiënt uiteindelijk kracht kan halen uit zijn zelfhelend vermogen en zijn uiteindelijk van essentieel belang voor het welbevinden van de patiënt en de arts. Ik vond die brief zo bijzonder, dit is precies de essentie waar ik me de afgelopen 30-40 jaar druk over heb gemaakt. Ik geloof dat er meer dan alleen reguliere aspecten zijn die uiteindelijk tot genezing kunnen leiden, en dat is in het huidige systeem helaas op de achtergrond geraakt." "Zelf kwam ik daar pas echt achter rond mijn 45ste. Ik voerde prachtige en op het eerste gezicht succesvolle operaties uit bij mensen met kanker, maar als de tumor terugkwam dan stond ik met lege handen. Bestralen en chemotherapie hadden meestal slechts betrekkelijk succes, dus het voelde alsof ik mijn patiënten in de kou liet staan. Eind jaren 90 bleek een chirurg in New-York die ideeën te delen. Hij vroeg zich af waarom sommige patiënten tegen alle verwachtingen in, wel of niet beter werden. Hij ontdekte dat dit veel te maken had met de instelling van patiënten. Meditatie, visualisatie en ontspanningsoefeningen konden een uitkomst bieden, maar dit was begin jaren 90 nog hoogstens ongebruikelijk." "Toch ben ook ik in die tijd begonnen met het voorschrijven van bijvoorbeeld meditatie als aanvulling op de gewone behandeling. Ik verdiepte me hierin, bij een internist uit India. Om mijn punt te maken, ben ik vervolgens als een soort Gandhi compleet met kralen, sandalen en in een wit pak naar de ochtendbespreking gekomen en heb ik ook zo visite gelopen." "Begrijp me niet verkeerd, we hebben ook prachtige technieken en dingen als antibiotica, operaties, röntgenfoto's en MRI-scans moeten allemaal 100% in orde zijn. Maar alleen die dingen zijn niet voldoende. Het is belangrijk om ook de alternatieve kant iets meer ruimte te geven binnen de reguliere gezondheidszorg. Er wordt echt te weinig gekeken naar het belang van aandacht en empathie binnen het huidige systeem. Als doktoren een negatieve uitstraling hebben dan heeft dat enorm veel invloed op het genezingsproces van de patiënt; het nosebo-effect. Boven kijf staat dat de kwaliteit van leven, door persoonlijke aandacht in de gezondheidszorg altijd aanzienlijk verbetert. Ik heb de overtuiging dat het toepassen van deze geneeskunst heel belangrijk is. " " Voor de nabije toekomst hoop ik dat dit aspect van empathie en compassie in de reguliere gezondheidszorg ook weer meer erkend wordt. Om daar aan bij te dragen schreef ik het boek 'Verdrongen gevoel'. Het boek gaat over mijn eigen persoonlijke ontwikkelingen en zoektocht sinds mijn jongere jaren als arts tot nu. Het gaat over de mensen achter de patiënt en de dokter. De opbrengsten gaan naar een goed doel." [kader met foto] Dr. Piet Leguit is chirurg. Hij werkte vanaf 1984 als opleider van de chirurgische afdeling van het Diakonessenhuis te Utrecht. Naast zijn praktijk bekleedde hij diverse maatschappelijke functies en is hij (co)auteur van meer dan 50 wetenschappelijke publicaties. Na zijn pensioen schreef hij het boek 'Verdrongen gevoel' waarin hij het belang van de menselijke kant van de gezondheidszorg verwoordt. [credits] Tekst Danja Raven / Fotografie ...

In 2007 publiceerde de gepensioneerde chirurg dr. Piet Leguit een stuk in Medisch Contact (MC 22/2007: 954) met de titel Het verdrongen gevoel. Daarin betoogt hij dat de huidige gezondheidszorg weliswaar tal van technisch knappe hoogstandjes en krachtige medicijnen kent, maar dat hij zich als arts niettemin vaak hulpeloos en inadequaat voelde als hij patiënten met een recidief carcinoom doorverwees naar de internist-oncoloog of de radiotherapeut. Zo'n doorverwijzing was immers vaak maar een doekje voor het bloeden. De prognose was en bleef infaust en intermenselijk liet hij zijn patiënten in de kou staan. Dat stuk is nu uitgegroeid tot een boek met dezelfde titel. Daarin kijkt Leguit terug op zijn loopbaan en haalt herinneringen op aan zijn vader, die ook chirurg was, aan zijn leermeester en zijn patiënten. Ook zijn inspiratiebronnen ontbreken niet: personen die sommigen misschien als dubieus zouden kwalificeren. Leguit zei daar indertijd in dit blad al over: 'Ja, ik weet dat ik mij kwetsbaar maak voor kritiek van de "antikwakbeweging", maar dat is dan maar zo.' Leguit sluit zijn boek - een warm pleidooi voor geneeskunst - af met de medische lotgevallen van een goede vriend die aanleiding zijn tot een overpeinzing over hoop: 'Hoop is een groot goed, iets wat onvervreemdbaar bij de mens hoort en hem ook niet - nooit - mag worden afgenomen. Ook al oordeelt de huidige wetenschap wellicht anders.' Het is Leguit ten voeten uit. HM

In een heel persoonlijk boek vertelt oud-chirurg Piet Leguit over de bijdrage van compassie in de zorg. Leguit blikt terug op zijn carrière aan de hand van de mensen die belangrijk voor hem geweest zijn en van wie hij geleerd heeft, familieleden, leermeesters, vrienden, collega's, maar ook patiënten. Leguit: "Naar mijn stellige overtuiging is de weinige aandacht voor de patiënt als mens de reden dat veel patiënten niet tevreden zijn over het ziekenhuis en dat veel artsen tegen een burn-out aanzitten". In elk hoofdstuk voert het belang van aandacht de boventoon en houdt Leguit een warm pleidooi voor geneeskunst, het deel van de zorg dat draait om compassie, emotie en eigen verantwoordelijkheid. Geneeskunde alleen is niet voldoende, geneeskunst is een onmisbaar onderdeel van de zorg voor patiënten én voor het welbevinden van de arts.

De technische kant van een medische behandeling dient perfect te zijn. Indien een medisch specialist het vak technisch niet goed beheerst, dient hij een ander vak te kiezen. De technologische ontwikkelingen staan eigenlijk nog in de kinderschoenen; artsen en specialisten zullen steeds technischer gaan werken. Toch is het niet louter techniek die de gezondheidszorg uit het huidige dal kan halen. Er is meer nodig. Empathie, compassie en menselijkheid zijn onmisbare ingrediënten in de beoefening van de geneeskunst. De positieve werking hiervan is onbetwist, maar is in onze drang naar doelmatigheid en evidence based medicine weggeorganiseerd, omdat de 'harde bewijzen' zouden ontbreken. Niet de patiënt, maar de mens moet centraal staan. Naast inspraak heeft een patiënt ook behoefte aan menselijkheid en mededogen. Verzekeraars en beleidsmedewerkers vinden deze gedachtegang al gauw te exotisch, mede omdat men denkt aan de extra minuten en daarmee aan de kosten. Maar wellicht bespaart deze aanpak juist tijd in het genezingsproces. In het Radboud UMC in Nijmegen loopt op dit moment het zogeheten Reshapeproject. Dat heeft als doelstelling met de meest geavanceerde technische hulpmiddelen, een optimale communicatie met de patiënt te ontwikkelen, zodat deze volwaardig participeert in de besluitvorming omtrent zijn eigen gezondheid. de patiënt staat inderdaad centraal. Ook wordt bespaard op tijd. Hoe de patiënt zich echter als mens voelt, komt nog nauwelijks ter sprake. Door toenemende technologie en tijd- en kostenbesparing kunnen artsen en verpleegkundigen hun hart niet meer kwijt in hun werk. Bijna twintig procent van de assistenten, specialisten en verpleegkundigen zit tegen een burn-out aan. Wat mag barmhartigheid kosten? vraagt oud huisarts en ziekenhuisdirecteur Gerlach Certontaine zich deze maand af in zijn voorzitterscolumn in de het blad Arts en Auto. Hij pleit voor terugkeer naar de menselijke maat. In de NRC van 2 april vertelt een oud huisarts over de behandeling van zijn longontsteking. Technisch prima, maar daarmee uit. Steeds meer stemmen pleiten voor vermenselijking van het zorgsysteem. Recente initiatieven maken het gebrek eraan pijnlijk duidelijk. In de Stichting Zo beter gaan vrijwilligers mee naar het ziekenhuis zodat de informatiestroom door de patiënt goed begrepen wordt. De Stichting Care for Cure houdt zich bezig met verbeterde communicatie naar patiënten met kanker. Naast patiënten hebben ook artsen en verpleegkundigen behoefte aan meer menselijkheid. Onder het motto 'Zorg met hoofd, hart en ziel' helpt de Stichting Mala hen met blijvende passie hun werk te kunnen uitoefenen. Door verontruste arts-assistenten is de Stichting Compassion for Care opgericht een compassie onderdeel van de zorg te doen. Een andere stichting helpt artsen emotioneel gezond te blijven. Een gezond zorgstelstel stoelt, behalve op technische vakbekwaamheid, op mededogen en barmhartigheid. Zowel patiënt als arts als verpleegkundige kan niet zonder. De patiënten niet, om vertrouwensvol te kunnen genezen (of te sterven); de arts en verpleegkundige niet, om hun werk vol overgave te kunnen verrichten. De zeer grote patiënttevredenheid en de arbeidsbevrediging in de tegen de verdrukking in recent geopende Alexander Monrokliniek voor patiënten met borstkanker bewijst dat perfecte techniek, aandacht en menselijkheid prima samen kunnen gaan. Door alle tijden en omstandigheden heen is en blijft een element voor de zieke mens van groot belang, en dat is mededogen.