1. Een kennismaking 13De elfde en twaalfde eeuw 16De goddelijke wereldorde 17Het dagelijks leven 192. Een godsgeschenk 23Geboorte en afkomst 24Een jonge ridder 26Geweld 29Het einde van een veelbelovende carrière 33De historische werkelijkheid 363. Twee hagiografen, Lisiard van Crépy en Hariulf van Saint-Riquier 39Lisiard van Crépy (†1126) 39Hariulf van Saint-Riquier (†1143) 42Het dubbelbisdom Doornik-Noyon 46De stichting van het klooster Oudenburg 484. Een autobiograaf, Guibert van Nogent (†ca. 1125) 53Guiberts jonge jaren 53De schrijver Guibert 55Het eerste boek: een spirituele autobiografie 57Het derde boek: de opstand in Laon 57Het tweede boek 60Een scepticus 675. Vier geestelijken 71Reguliere geestelijken 71Seculiere geestelijken 75Kluizenaars 78De pauselijke monarchie 81Twee standen, één cultuur 846. Herstel en vernieuwing 91Cluny 92Een uitstapje naar Normandië 94De Gregoriaanse hervormingsbeweging 96Andersdenkenden 96Andersgelovigen 99Lekeninvestituur en simonie 101Arnulfus, abt van Saint-Médard 105Arnulfus, bisschop van Soissons 108Het aartsbisdom Reims en de Investituurstrijd 110Nicolaïsme 116Nieuwe kloosterorden 1217. Vier geletterden 127De eerste helft van de elfde eeuw 128De school 131Guibert van Nogent, van seculiere naar reguliere vorming 133Leermeesters en leerlingen 136Italianen in Normandië 140Lanfranc van Pavia (†1089) 142Het sacrament van de eucharistie 144Anselmus van Aosta (†1109) 1468. Vechten voor de goede zaak 151Gedeelde macht 151Het koningschap 152De aristocratie 154Bevolkingsgroei 158De Godsvredebeweging 161Een christenplicht 167De geestelijkheid en het gebruik van wapens 169De eerste kruistocht (1096-1099) 170Vechtende geestelijken 175Biddende krijgers 1779. De plicht van voortplanting en de deugd van kuisheid 179Voortplanting en huwelijk 179De kerk en het huwelijk 183Geestelijken en leken 185Individuele (on)vrijheid 189De deugd van kuisheid 193Onkuisheid 196Kuisheid en voortplanting 19710. Vrouwen in een mannenwereld 201Theologie 203Medische wetenschap 206Voorbestemd voor het klooster 209Voorbestemd voor het huwelijk 212(Ex)echtgenote 214De voortplanting 218Moeder 220Moeders en hun kinderen 222De ideale vrouw en haar taken 22611. Adelscultuur en het morele gezag van de kerk 229Onze gidsen 232De kerkelijke ontwikkelingen 233Kerk en adelscultuur 236De plicht van de voortplanting 240Leven en beleven 242Dankwoord 249Verantwoording 251Bibliografie 253Index 263In Vlaanderen en Picardië ontstonden in de late elfde en eerste decennia van de twaalfde eeuw een aantal uitzonderlijke teksten: twee versies van het leven van de heilige Arnulfus, bisschop van Soissons en stichter van het Vlaamse klooster Oudenburg, en de autobiografie van Guibert van Nogent in Picardië. Lisiard van Crépy schreef de eerste versie van het heiligenleven waarvan Hariulf van Saint Riquier een bewerking maakte. Lisiard had Arnulfus persoonlijk gekend en wist samen met Hariulf diens heiligverklaring te bewerkstelligen. Ook met Guibert van Nogent onderhield Lisiard contacten. Deze vier mannen waren rond het midden van de elfde eeuw geboren in machtige adellijke families.'Dit prachtige boek over Vlaanderen analyseert de hervormingsideeën van de geestelijkheid en de uiteenlopende reacties van de adel hierop.'– Elisabeth van Houts, emeritus honorary professor Europese Middeleeuwse Geschiedenis, University of Cambridge