Woord vooraf 7Een eigengereid ventje 9De mislukte vader en de geslaagde oom 9Student op eigen houtje 15Maatschappelijk invoegen 21Leraar met sluimerende technische ambities 21Huwelijk met Hilda van den Berg 24De vereniging van leraren 27Multatuliaan 31Toegewijde volgeling 31Het pleegkind 38Verstand van alles 43Apostel van de wetenschap 44De Friese landbouwschool 48De Vereniging tegen de Kwakzalverij 51Collega Frederike van Uildriks 59De kennismaking 59De driehoeksverhouding 62Leerjaren in de politiek 67De sociale kwestie 67Propagandist voor algemeen kiesrecht 71Kandidaat voor de Tweede Kamer 79Het Friesch Comité voor Algemeen Kies- en Stemrecht 85Oprichting in de luwte 85De Kamerverkiezingen van 1888 88Op zoek naar samenwerking 94Het Friesch Comité van de Volkspartij 103De halfslachtige naamsverandering 103Gebeten hond van het Leeuwarder stadsbestuur 108Opnieuw verkiezingsrumoer in Schoterland 112Meer ruzies tussen Bruinsma en Domela Nieuwenhuis 115Frederike verdringt Hilda 119Scheiding van tafel en bed 119Mevrouw Bruinsma-Van den Berg, pensionhoudster 127Zalig samenleven in Gorredijk 130Ruwe politiek 141Onbesuisde manoeuvres 141Dan maar lid van de SDB 146Raadslid van Opsterland 153Een af lopende zaak 161Weg uit de SDB en voor de SDAP hoogstens sympathie 161De Nederlandsche Volkspartij 165Letterkundige te Lochem 175Een genoeglijk leven 175Beroertes 181Naroep 187Noten 193Bronnen 205Archieven 205Websites 205Literatuur 206Personenregister 209De opkomst van het socialisme in Nederland is verbonden aan de namen Ferdinand Domela Nieuwenhuis en Pieter Jelles Troelstra, maar er was nog een derde man in het spel: Vitus Bruinsma, in 1850 geboren in de betere burgerij van Leeuwarden. Ook hij had een eigen partij achter zich, streed voor het algemeen kiesrecht en genoot na­tionale bekendheid, maar door ziekte verdween hij al op middelbare leeftijd van het politieke toneel. Dat Bruinsma een zeer interessante en veelzijdige man was, blijkt duidelijk uit deze biografie. Hij was een vrijdenker die zich op allerlei gebieden manifesteerde: bestrijding van kwakzalverij, praktische steun aan Multatuli, her­ vormingen in onderwijs en landbouw, popularisering van moderne weten­schap. Deels met blijvende gevolgen. Daarnaast viel Bruinsma op door de manier waarop hij zijn privéleven in­ richtte. Terwijl hij nog volop actief was in de politiek, verliet hij zijn echtgeno­te om in alle openheid met schrijfster, natuuronderzoekster en feministe Frederike Uildriks te gaan samenleven, in zonde maar wel gelukkig.