Alan Gratz

Bespreking: Stel, je bent een Ierse jongen van 13 jaar en je woont in Berlijn als de Tweede Wereldoorlog uitbreekt. Welke kant kies je dan? Doe je mee met de andere jongens van jouw leeftijd? Of probeer je toch om je eigen gevoel van rechtvaardigheid te volgen en ga je in verzet? En hoe ver ga je dan als er dingen van je verlangd wordt die je eigenlijk niet wilt doen? Om deze vragen draait het in het jeugdboek 'Projekt 1065' van Alan Gratz en in het Nederlands verschenen bij uitgeverij Kluitman. De hoofdpersoon in dit boek is Michael O'Shaunessy, een Ierse jongen die in1937 naar Berlijn is verhuisd, omdat zijn vader daar is aangesteld als ambassadeur voor Ierland. Ondanks dat Ierland neutraal is in de oorlog gaat Michaels moeder al vrij snel in het verzet en ze stimuleert Michael ook om mee te werken. De jongen heeft namelijk een groot talent, hij heeft een fotografisch geheugen en dat maakt hem tot een ideale spion. Zijn vader is er tegen dat de jongen betrokken wordt bij de oorlog, doch zijn moeder verdedigt zich met het argument dat kinderen en vrouwen niet direct in de gaten lopen bij de nazi's. Om zijn dekmantel compleet te maken, besluit Michael lid te worden van de Hitlerjugend. Een minstens zo belangrijke rol in 'Projekt 1065' is weggelegd voor Fritz, het vriendje van Michael. Zijn vader is werkzaam als technisch tekenaar in de luchtvaartindustrie en Fritz is dan ook overtuigd van het goede dat de nazi's voor hebben met Duitsland. Vol enthousiasme wordt hij lid van de HJ. Gaandeweg worden beide jongens meer en meer de oorlog ingezogen. Beiden zetten zich in voor hun idealen, die sterk van elkaar verschillen. Fritz wil bij de SRD -de Streifendienst van de HJ, een soort jeugdpolitie. Michael is ondertussen verantwoordelijk voor een neergehaalde Engelse piloot die hij heeft verborgen. Bovendien is zijn interesse gewekt voor Projekt 1065. Bij toeval heeft hij dankzij Fritz een fragment van dit project gezien en hij begrijpt onmiddellijk het belang ervan voor de geallieerden. Doch om met Fritz bevriend te blijven, moet ook hij zich aanmelden voor de SRD. Michael is bang dat als hij niet zijn sympathie betuigt met het nazisme, hij argwaan bij zijn vriend oproept. Doch voor Michael wordt de beproeving nog groter, wanneer hij gedwongen wordt tijdens een 'inwijdingsproef' met Fritz een gevecht aan te gaan. Michael voelt grote weerzin om zijn vriend in elkaar te slaan, maar hij heeft geen andere keus dan in het spel mee te gaan. Zijn felle aanvallen, gevoed door zijn opgekropte woede, maken hem tot winnaar. Zijn verbazing is groot als zijn vriendje hem totaal niets kwalijk neemt. Meer en meer beseft Michael hoe de menselijke natuur misvormd wordt door de indoctrinatie van de brute gezagsdragers als de nazi's. De menselijkheid verdwijnt en maakt plaats voor een beestachtigheid die mensonwaardig is. Ook hij is niet ontkomen aan die verandering, constateert hij tot zijn spijt. Tegelijk stimuleert deze houding Michael enorm om verder te gaan met zijn spionage dan eigenlijk verantwoord is. Vol overgave stort hij zich op Project 1065. Hij wil alle informatie verzamelen, zodat die zo snel mogelijk naar de geallieerden gestuurd kan worden. Echter, voor het zover is, moeten er wel grote offers gebracht worden... 'Projekt 1065' is een spannend boek over principes, loyaliteit en verraad, maar ook over hoe een oorlog kinderen dwingt tot het maken van moeilijke volwassen keuzes. Hoewel de hoofdpersonen en hun verhalen fictief zijn en het boek wellicht een beetje al te heldhaftig eindigt, is de achtergrond, waartegen 'Projekt 1065' zich afspeelt, zoals de HJ en het spanningsveld, waarin verzetsmensen leefden in de oorlogsjaren, door Alan Gratz waarheidsgetrouw weergegeven. Beoordeling: X X X X Zeer goed

Pearl Harbor, Een meeslepende jeugdroman over de aanval op Pearl Harbor. Beste vrienden Frank (13) en Stanley (13) wonen op Hawaï, waar hun vaders gestationeerd zijn op marinebasis Pearl Harbor. Als de jongens een rondleiding krijgen, slaat het noodlot toe. Japanse vliegtuigen razen over en laten bommen vallen. De VS verklaren de oorlog aan Japan, waardoor de vriendschap tussen de jongens onder druk komt te staan.