Fred Martin

De Amsterdamse stichting De Driehoek gaat dapper verder op de ingeslagen weg: bachelorstudies van sociologiestudenten uitgeven. Dat dit voor woonprofessionals interessant kan zijn, bewijst de jongste uitgave. Die bevat drie onderzoeken naar de reactie van bewoners van probleemwijken op stigmatisering van buiten. Om er één uit te pikken: Arend van Haaften ontdekte bij het zoeken naar een woning in Rotterdam dat er maar één wijk was waar je meteen terecht kon, maar waar blijkbaar niemand wilde wonen. Dat was Charlois. Toch hakte hij de knoop door en kwam er zodoende achter dat veel medebewoners iets ‘verontschuldigends’ over zich hadden ten aanzien van hun woonomgeving. Dat werd de aanzet voor zijn onderzoek. De Franse socioloog Loïc Wacquant presenteerde de theorie over ‘territoriale stigmatisering’. Die komt erop neer dat bewoners de negatieve opvatting van buitenstaanders overnemen en geneigd zijn zich van hun omgeving te distantiëren. Met een vaste vragenlijst ging Van Haaften vervolgens in gesprek met twaalf – uitsluitend autochtone - buurtgenoten. Zijn bevinding: slechts twee geïnterviewden bevestigen de theorie van Wacquant. Daarmee isoleren zij zichzelf van hun buurtgenoten en maken ze geen gebruik van het aanwezige sociale kapitaal. Dat kan, schrijft Van Haaften empathisch, gevolgen hebben voor hun gezondheid en thuisgevoel. Passages uit de interviews zijn verbatim weergegeven met alle ‘uhs’ en half afgemaakte zinnen. Leerzaam en een beetje pijnlijk tegelijk. Maar, tien van de ondervraagden denken dus anders, zonder overigens de sociale problemen te ontkennen. Ze kunnen zich weliswaar niet aan het stigma onttrekken maar zoeken wel naar strategieën (“discours” schrijft Van Haaften parmantig) om hun wijk als een thuis te blijven zien. Begrippen als authenticiteit of normalisering duiken op, maar die worden door de geïnterviewden natuurlijk niet gebruikt. Die spreken van “echte bewoners”. Natuurlijk laat de schaal van dit onderzoek niet toe de conclusies te veralgemeniseren. Ook had het onderzoek aan kleur gewonnen als andere bewonersgroepen (Polen, Antillianen, Turken etc.) waren bevraagd. Maar ja, dat kan je ook weer niet verlangen van een bachelorstudie.

Ja, de grote gruwelen van de Tweede Wereldoorlog en de grote heroïek, daarvoor moest je in 'de stad' zijn. Maar ook in de polders van de voormalige gemeente Sloten, het grootste deel van wat nu Nieuw-West heet, ging de tijd van de Duitse bezetting bepaald niet ongemerkt voorbij. Met koppige speurzin (veel interviews, kranten, archieven) stelde Pim Ligtvoet de gebeurtenissen in deze polders voor het eerst in een breed perspectief te boek. (...) Het is voor de geschiedschrijving van Nieuw-­West een zeer belangrijk boek en tegelijk een boeiende aanvulling op de Amsterdamse oorlogsgeschiedenis, vaak vanuit 'stads' perspectief bekeken.

Opgroeien in een buurt zonder geschiedenis heeft zijn voordelen, maar het kan spannender. Die spanning moet je er als pionier dan maar zelf inbrengen. Dat deden de bewoners van Nieuw-West: in de jaren zestig kwamen de eerste meldingen van het Monster van de Sloterplas. Het schepsel zou ergens op de bodem huizen van de 30 meter diepe plas, waar tot 1644 het Slotermeer lag. Bij de drooglegging vier eeuwen geleden was hij 'in winterslaap' gegaan, maar hij werd weer opgeschud door het uitgraven inde jaren vijftig en is nu niet meer weg te denken als mascotte van het stadsdeel. Het monster is de speelse leidraad door dit charmante boek heen. Hij blijft nog onzichtbaar in het eerste deel, waarin Fred Martin zakelijk maar soepel de geschiedenis van de plas en wijde omgeving beschrijft - met ruim aandacht voor de sociale geschiedenis. Muzikant/schrijver Jan-Paul van Spaendonck, die in 2011 groot succes had met een lied over het monster, voegt er mooie jeugdherinneringen uit de jaren zestig en zeventig aan toe. Hij mag graag vertellen hoe het monster eenmaal op de geur van zijn hasjsigaret afkwam. Antropoloog/schrijver Anthonie Holslag vergast ons tenslotte op een fantasyverhaal over een queeste in de donkere en woelige diepten van de Sloterplas.

Korte verhalen over Nieuw-West: Naast de 'zondagsschrijvers' vinden we ook nogal wat gevestigde auteurs en journalisten in jaarboeken over Nieuw-West