G. Jongsma

Het boekje, dat mij ter recensie is toegestuurd, bevat een preek van Franciscus Elgersma, (1627 – 1712), geboren in Friesland. Hij heeft tijdens zijn ambtelijke bediening verschillende Friese gemeenten gediend. De preek in dit boekje gaat over het eerste kruiswoord, namelijk het gebed van Christus voor Zijn kruisigers. Christus wordt in deze preek als ‘De grootste van alle zondaren’ (wegens de toerekening van de zonden van al de Zijnen) voorgesteld als ‘De beste van alle bidders’. In het eerste deel van de preek wordt het gebed van Christus tot Zijn Vader om vergeving voor Zijn kruisigers behandeld. Daarin toont de prediker de onbepaaldheid van dit gebed aan, terwijl het toch niet voor alle mensen hoofd voor hoofd is. De voorbede van Christus strekt zich niet verder uit dan Zijn verdienste. En vervolgens de inhoud van dit gebed, waarin Christus als het ware aan Zijn Vader vraagt: ‘Was deze bloedschuld af met Mijn bloed’. Het tweede deel van de preek bevat de reden, waarmee Christus Zijn Vader zocht te bewegen, namelijk hun onwetendheid. Een gebed dat door de Vader verhoord is. Hoe treffend staat er dan: Dat velen van hen, dat bloed wat zij vergoten hadden, naderhand door het geloof hebben gedronken. Vervolgens wordt Christus voor gesteld als de enige ware Voorbidder. Zo teer, onderwijzend en vertroostend wordt Christus’ voorbede in de hemel dan behandeld. Om een voorbeeld te noemen: Wat zou er van ons worden als Christus in Zijn heerlijkheid voor Zijn Vader niet steeds herhaalde: Vader vergeef het hun? En verder: De wonden, die Hij voor ons ontvangen heeft, heeft Hij niet willen vernietigen, maar liever in de hemel brengen, opdat Hij God Zijn Vader de prijs van onze vrijheid mocht vertonen. Die voor bede is ook zeer vruchtbaar: Hij pleit voor ons met zulk een goed succes, dat wij het ganse proces met alle kosten komen te winnen. Hij bidt met grote liefde tot de Zijnen: Hij is zo lieftallig jegens ons, dat Hij niet kan geen medelijden hebben met onze zwakheden. In een uitgebreide toepassing wordt de voorbidding van de heiligen afgewezen, de bronaders van vertroosting geopend, de gaven die deze Voorbidder bezit aangewezen en tenslotte de liefdeplicht voorgehouden om te bidden voor elkander. Deze preek is zeer leerzaam, rijk van inhoud, vol geest en leven. Een levend gemaakte ziel zal er vermaak in vinden, terwijl de onbekeerden de rijkdom van genade en de weg der zaligheid er in wordt aangewezen.

Wij kennen het verschijnsel lijkrede niet meer, maar in de dagen van de oudvaders werd kort na de begrafenis van een vooraanstaand persoon een gedachtenispreek gehouden, waarin het Woord van God werd verklaard en toegepast, en waarin ook heel wat over de overledene werd gememoreerd. Zo hield ds. G. Schortinghuis, predikant te Rottevaller op 12 augustus 1759 in Drachten een lijkrede ter nagedachtenis aan Jesaias Hillenius, in leven onder meer predikant in die plaats. De titel van de lijkrede luidde IlElisa's rouwbedrijfll. De preek is in hertaaide vorm opnieuw uitgegeven door Pro Lectori, uitgever zonder winstoogmerk in Marum. Jesaias Hillenius (1700-1759) was een nazaat van de schrijver van de Ziekentroost, Cornelius Hillenius. Jesaias wordt in de oorspronkelijke lijkrede aangeduid als Ilzeer geleerden heere, in leven zeer geagt en getrouw leraar, en herder van Jesus kudde.1l Hij schreef onder meer IlSchriftuurlyke Voorbeelden van BekeringeIl. De preek die ds. Schortinghuis na Hillenius' begrafenis hield ging over de woorden die Elisa sprak nadat Elia met een vurige wagen en vurige paarden naar de hemel was weggenomen: "En Elisa zag het, en hij riep: "Mijn vader, mijn vader, (strijd)wagen van Israël en zijn ruiters!" En hij zag hem niet meer; en hij vatte zijn klederen en scheurde ze in twee stukken" (2 Koningen 2: 12). De preek bestaat uit drie delen. Het eerste is een grondige en duidelijke verklaring van de tekstwoorden. Indrukwekkend. Het tweede deel is een uitwijding over het leven en werken van de gestorvene. Interessant. Het derde deel is een ernstige en aansprekende toepassing op de luisteraars van toen en de lezers van nu. Verootmoedigend. Achter de preek geven hertaler en uitgever nog wat extra informatie over zowel de gestorvene als over de predikant die de lijkrede hield. Het is niet doenlijk hier een samenvatting van deze lijkrede te geven, maar het lezen heeft mij goed gedaan. Soms werd ik beschuldigd, soms bemoedigd. Ik kan het werkje dan ook van harte bij aanbevelen - als u tenminste eerlijk behandeld wilt worden. En wilt u dat niet, dan raad ik u dit boekje nog hartelijker aan.

Het is een verhandeling over de tekst uit Jesaja 45: 24 en 25. Nadat de predikant allereerst de samenhang van de teksten heeft verklaard, gaat hij uitleggen wie nu tot Christus komen, namelijk de uitverkorenen uit alle volken. Hoe zuiver verklaart de leraar op welke wijze een zondaar tot Christus komt. De tekst veronderstelt allereerst dat hij in een vergelegen land is, onder de macht en de heerschappij van de vorst der duisternis, en dat de Heere de eerste is Die tot de mens komt, door hem niet alleen uitwendig door Zijn Woord te roepen maar ook inwendig door Zijn Geest. Vervolgens geeft hij aan wat dat komen inhoudt, ja dat het nu een gedurig komen is tot Christus als de HEERE en Sterkte. Dan gaat hij dit alles zielsbevindelijk verklaren, zodat hij weer de zuivere kenmerken van genade noemt. Doch hij wijst ook op de misleiders van de leer, en spreekt tevens de onbekeerden op een bewogen wijze aan. Kortom, twee leerzame preken, die hoewel te lang voor de erediensten toch zeer geschikt zijn voor eigen gebruik. De uitgever geeft deze preken uit zonder winstoogmerk, maar ons winstoogmerk is het heil voor uw ziel!

Deze predicatie handelt over de bekende woorden van Paulus uit Hebreeën 4:16. We hebben deze preek met meer dan gewone belangstelling gelezen, en we mogen zeggen dat deze predikant een getrouwe wachter op Sions muur is geweest. Hij geeft geen droge verklaring maar een zuivere Schriftuurlijk bevindelijke preek. Nauwkeurig en grondig wordt de tekst in zijn verband verklaard, waarna een evenwichtige toepassing wordt gegeven voor onbekeerden en Gods volk. Dat is wel andere taal dan van degenen die het zo uitleggen alsof Paulus in deze tekst ieder mens het recht geeft om met vrijmoedigheid tot de troon der genade te gaan. In zijn voorafspraak handelt ds. Hillenius over Esther die hoewel zij niet tot de koning mocht komen, toch van hem de gouden scepter kreeg aangereikt. Laatst lazen we in de krant dat men niet zo gelukkig is met de uitdrukking 'een waarheid achter de waarheid', maar luister wat deze door God geroepen knecht zegt: 'Men mag dit in zeker opzicht aanmerken als een schilderij van een boetvaardige zondaar in zijn toenadering tot God, wanneer hij zich bevindt in het uiterste gevaar om voor eeuwig om te komen etc.' We houden ons dan liever bij de godvruchtige oudvaders die de waarheid bespraken achter de waarheid, dan bij degenen die in de schors blijven hangen. Het is een kostelijke preek, waarin duidelijk wordt aangewezen hoe een verloren doch verkoren zondaar tot Gods genadetroon gaat, nadat hij eerst een troon der gerechtigheid heeft ingeleefd. Wat een onderwijs krijgt Gods volk als hij spreekt over de kenmerken van genade! Ook degenen die genade missen, worden op een bewogen wijze aangesproken. Op de vraag of een onbekeerde wel kan naderen tot Gods genadetroon, zegt hij: 'Ik bepaal niet wat gij kunt of niet kunt doen, maar ik zeg u wat gij moet doen en welke de weg is langs welke men om genade moet bidden. O, mocht gij zien en levendig bevinden dat gij zodanig niet kunt naderen!' We zijn geneigd om meer te citeren, maar dan zou de boekbespreking te lang worden