H. Andreus

Hans Andreus (Amsterdam, 21 februari 1926 - Putten, 9 juni 1977) was het pseudoniem van de Nederlandse dichter en schrijver Johan Willem van der Zant. Hij ontleende zijn pseudoniem aan Yda Andrea, een mede-leerling op de toneelschool. Eens zei hij in een interview: 'Ik ben romantisch en zeer praktisch. Ik ben nuchter, logisch, zakelijk en impulsief. Ik zit zeer ingewikkeld en tegenstrijdig in elkaar. Misschien is dat een voorwaarde tot schrijven' (Telegraaf, 1963). Hij liet een zeer gevarieerd oeuvre na: gedichten, hoorspelen, televisie- en reclameteksten, chansons, romans, een novelle en vele kinderboeken. Poëzie Andreus debuteerde in 1951 met Muziek voor kijkdieren. Hij behoorde in die tijd tot de experimentele groep De Vijftigers, waarbij ook Lucebert en Gerrit Kouwenaar waren aangesloten. Vanaf 1955 werd Andreus wat traditioneler van vorm, bijvoorbeeld met De sonnetten van de kleine waanzin (1957). Het wordt gezien als zijn beste dichtwerk.Andreus publiceerde tot aan zijn dood nog veel geregeld dichtbundels, waaronder Al ben ik een reiziger (1959), Syntropisch (1965), Natuurgedichten (1970) en De witte netten van zon en maan (1974). De bundel Laatste gedichten (1977) zou oorspronkelijk Noorderwind heten. Toen Andreus wist dat het i.v.m. zijn ziekte zijn laatste bundel zou worden, veranderde hij de naam in Laatste gedichten. Vlak voor zijn dood schreef Andreus het volgende sonnet: Laatste gedicht Dit wordt het laatste gedicht wat ik schrijf, nu het met mijn leven bijna is gedaan, de scheppingsdrift me ook wat is vergaan met letterlijk de kanker in mijn lijf, en, Heer (ik spreek je toch maar weer zo aan, ofschoon ik me nauwelijks daar iets bij voorstel, maar ik praat liever tegen iemand aan dan in de ruimte en zo is dit wel de makkelijkste manier om wat te zeggen),- hoe moet het nu, waar blijf ik met dat licht van mij, van jou, wanneer het vallen, weg in het onverhoeds onnoemelijke begint ? Of is het dat jij me er een onverdicht woord dat niet uitgesproken hoeft voor vindt ?

Fijn, Pompelmoes is terug * Hans Andreus: Het grote boek van Meester Pompelmoes. Uitgeverij Holland, 174 blz. EUR14,90 Karel Berkhout De verhalen die de dichter Hans Andreus tussen 1965 en 1976 schreef over meester Pompelmoes behoren tot de sprankelendste van de Nederlandse kinderliteratuur. Helaas is Pompelmoes al jaren alleen antiquarisch verkrijgbaar. Het is daarom goed dat Meester Pompelmoes nu opnieuw wordt uitgegeven. Het grote boek van Meester Pompelmoes is een selectie van 26 verhalen uit de tien verhalenbundels, waaronder Meester Pompelmoes en de mompelpoes, in 1969 bekroond als het beste kinderboek van het jaar. De verhalen zijn opnieuw geïllustreerd en gemoderniseerd. Pompelmoes is een plechtstatige en toch lichtvoetige schoolmeester, die in het geheim tovert. Hij deelt zijn leven met de schoolkinderen, maar vooral met de Wijze Kater Joachim, een kat met kapsones, de niet al te snuggere Fleurige Hond en de baldadige tuinkraai Gerrit. Hun leven is een mengeling van het alledaagse - avondeten, tv-kijken - en het sprookjesachtige met sprekende dieren en bezielde voorwerpen. Pompelmoes' wereld is er een die ?niet gewoon is en ook niet ongewoon', zoals de autoverkoper zegt over de Doremi. De Doremi is Pompelmoes' auto, die soms op gang wordt gehouden met gezang: ?Zo nu en dan een vrolijk lied, dat is alles'. Het verhaal over de toonladderauto is kenmerkend voor alle Pompelmoes-verhalen: vol verbeeldingskracht en ogenschijnlijk ontsproten aan enkele klanken - als Doremi. Van de verbeeldingskracht zijn voorbeelden te over. Neem het verhaal over de tuin, waarin tot verdriet van Pompelmoes geen vogel komt zingen. Op de personeelsadvertentie solliciteren tal van vogels, die alle afknappen op de sombere sfeer; uiteindelijk is alleen de praatzieke kraai Gerrit bereid de baan van tuinvogel te aanvaarden. Of neem het meisje dat leert spreken door ?spraakwater' van Gerrit. Dat laatste verhaal lijkt op gang te zijn gebracht door een enkel woord - spraakwater - en dat komt vaak voor. De mompelpoes is een woordspel met pompelmoes, dat is uitgebouwd tot een verhaal over een onverstaanbaar sprekende kat. Taal en verbeelding maken van Pompelmoes' wereld een poëtisch universum. Daarin moet je soms hard lachen om de ijdelheid van Pompelmoes en de verwatenheid van Joachim. De verhalen zijn doordrenkt van een milde ironie, die ook voor kinderen goed is te vatten. Tijdloos dus. De uitgever heeft desondanks getracht de boeken een eigentijdse uitstraling te geven. De heerlijke tekeningen van Babs van Wely zijn vervangen door de frisse illustraties van Saskia Halfmouw. Haar bolronde Pompelmoes is goed getroffen, maar haar Wijze Kater Joachim ziet er uit als een Kittekat-kat - niet als de kapsoneskat. Lieke van Duin heeft de tekst ontdaan van wat zij ziet als archaïsmen. In haar keurige verantwoording geeft ze aan dat over sommige keuzes valt te debatteren. Inderdaad. Zo heeft zij ?geheugenmachine' vervangen door ?geheugenchip'. Maar nu iedereen het al weer heeft over een ?chip' of de merknaam gebruikt, is dat al een achterhaalde term. En als je moet uitleggen wat een chip eigenlijk is, zou ?geheugenmachine' een aardige aanduiding zijn. Dit laat zien hoe springlevend de glasheldere taal van Andreus nog altijd is. Daar had de uitgever meer op mogen vertrouwen. Dit alles neemt niet weg dat deze heruitgave voor de kinderboekenwereld het beste nieuws in tijden is.