Hans van Dam

“Ik ben zeer getroffen door de ronduit liefdevolle en warme toon.” Henk Jongerius, dominicaan en tekstdichter.

Plannenmakers in oorlogstijd is een relatiegeschenk en dus niet in de handel te krijgen. Dat is jammer, want dit bescheiden boekje, uitgegeven bij gelegenheid van de verhuizing van de ruimtelijke ordening naar het nieuwe ministerie van Infrastructuur en Milieu, is alleszins de moeite waard. Hans van Dam werkt aan een omvattende studie naar de Nederlandse ruimtelijke ordening tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dit fraai uitgevoerde werkje, samen met de socioloog Herman Vuijsje geschreven, is daarvan een veelbelovende voorproef. De Rijksdienst voor het Nationale Plan (RNP) - directe voorzaat van de Rijksplanologische Dienst - ging midden in de oorlog, in 1941, van start. Van Dam en Vuijsje lepelen de ene na de andere ongemakkelijke geschiedenis op. Over de nauwe verwantschap tussen de ruimtelijke ordening en de Raumordnung die helemaal in het teken stond van de Duitse Lebensraum. Over de omstreden RNP-president K.J. Frederiks, bekend van het ook al omstreden college van secretarissen-generaal, die mooie betrekkingen onderhield met de Duitsers. En over de aftakking van de spoorlijn langs het Drentse Beilen richting het kamp Westerbork, waartegen de Rijksdienst voor het Nationale Plan meende geen bezwaar te hoeven maken. Veel stelde het allemaal niet voor, in dat Haagse kantoor van 25 man. Het meest in het oog springt de grote verwantschap van het planmatig denken, voor, tijdens en na de oorlog. De grote zorg was en bleef de Nederlandse overbevolking. Grote brokken waren er nog niet gemaakt. Maar als de bevrijding langer was uitgebleven 'was het voor de RNP andere koek geworden dan filosoferen over een Nationaal Plan dat misschien ooit eens zou worden uitgevoerd'.