Hugo Bergveen

VuVrijheid in de gevangenis Als je achter de tralies zit is vrijheid een herinnering die met de tijd steeds mooier wordt. Vroeger, toen je nog niet vast zat, waren de zomers warmer en was er 's winters een Elfstedentocht; het bier werd met de dag lekkerder, de meisjes steeds mooier, PSV stond aan de top en er was niemand die je van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat op je kop zat; zo voelde het tenminste. Naarmate het einde van je detentie dichterbij komt gaat het verlangen naar die vrijheid haast pijn doen, als een junk die moet wachten tot de methadonpost eindelijk open gaat. De tijd kruipt voorbij tot je straf erop zit en je naar buiten mag om al die heerlijkheden weer te proeven. Je weet niet waar je moet beginnen: eerst naar je moeder of eerst naar de kroeg? Prop je je vol met al het lekkers dat je zo lang hebt moeten missen of houd je je eerst een poos gedeisd, om te wennen aan een wereld die je nauwelijks terugkent? Misschien heb je zo lang gezeten dat je nog nooit een smartphone, een OV-chipkaart of misschien zelfs een euro van dichtbij hebt gezien. De vrijheid waar je zo naar hebt uitgekeken, zonder muren, zonder een strak dagprogramma en zonder bewaarders die je in de gaten houden, komt als een dreigende onweerswolk op je af als je zonder pardon met je spullen in een blauwe vuilniszak buiten de gevangenispoort wordt gezet. Je merkt dat je verleerd bent om je eigen tijd in te delen, en je komt er snel achter dat je verwachtingen te hooggespannen waren. Het regent, er is al jaren geen Elfstedentocht meer geweest en de meiden zien je niet staan; om van PSV maar te zwijgen. Je vrienden zijn blij dat je er weer bent, maar ze hebben nu even geen tijd voor je: druk, druk, druk, weet je wel? Het bier smaakt prima, dat is nog iets, maar of dat nu alles is? En zo leer je dat vrijheid iets heel anders is dan 'lekker doen waar je toevallig zin in hebt'. Je ziet dat eigenlijk iedereen in een soort virtuele gevangenis leeft, van werk en sociale verplichtingen en een verlangen naar een veilige en vertrouwde leefomgeving. Dat was vroeger ook al zo, maar toen drong het nog niet tot je door. Je voelde jezelf 'vrij', zonder daar verder bij na te denken. Nu weet je dat vrijheid meer is dan alleen bewegingsvrijheid: het is het staan voor je eigen overtuiging, het maken van je eigen keuzes en de verantwoordelijkheid voor je eigen doen en laten, zonder dat je die op iemand anders kunt afschuiven. Tegelijkertijd kom je erachter dat een ex-gedetineerde nooit meer 'vrij' komt. De herinnering aan zijn misdrijf, de spijt daarvan en het vruchteloze denken aan 'had ik maar nooit...' zitten voorgoed tussen zijn oren verankerd, en anders houdt de samenleving hem wel bij de les door hem zijn verleden te blijven nadragen, of het nu gaat om sollicitaties, het afsluiten van een verzekering of een hypotheek, of sociale uitsluiting. Er zijn ex-gedetineerden die de vrijheid waar ze zo naar hebben uitgekeken niet meer aankunnen en terugverlangen naar hun vertrouwde wereld achter de plank. Daar voelen ze zich vrijer dan in de zogenaamd vrije wereld. Sommigen zijn bijna bereid om daar een moord voor te doen. Hugo Bergveen is sinds een paar maanden weer op vrije voeten na een verblijf in de Penitentiaire Inrichting Norgerhaven te Veenhuizen. Begin mei verschijnt zijn boek 'Bajes voor beginners' bij uitgeverij Van Gorcum. l hier uw nieuwe recensietekst in.