Lodewijk van Oord

NRC Waardering: **** Ambitie én visie heeft Edo Morell - zijn nieuwe koers moet zijn Amsterdamse diergaarde klaarmaken voor de nieuwe tijd, waarin de bezoekersaantallen weer sky high worden. De beleving van het publiek komt weer centraal te staan: 'Mijn diergaarde als existentieel theater voor de mens.' Hij neemt de Zuid-Afrikaanse neushoornexpert Sariah Malan in dienst, om op die onorthodoxe plek het levenswerk van haar vader te voltooien: de bedreigde neushoorn voor uitsterven behoeden. Meteen voel je het in Albrecht en wij, het debuut van Lodewijk van Oord (1977): die man dient gewantrouwd te worden, en die vrouw gaat hem nog aardig dwarszitten. Toch maakt Van Oord van hen interessante, meerkantige personages: Sariah wordt ook ingepakt door de gladde managersplannen. Tja: die klinken dan ook zo overtuigend dat je er wel in wilt geloven, voor een poosje dan toch. Edo zingt 'een nieuwe melodie die het bedompte oude riedeltje van nostalgie en crisis met gemak van tafel veegt', aldus de studeerkamerintellectueel Frank Rida. 'Spanning, plot en drama zijn me nu liever dan de oprechte maar pietepeuterige zoektocht naar kennis en inzicht.' Van Oord laat deze drie personages het verhaal beurtelings vertellen: Edo in zijn managersjargon, Sariah in een van Afrikaans doorspekt Nederlands, dat een lichte distantie in haar toon veroorzaakt: vertrouwd, maar met een zweem 'natuurlijkheid'. Het geeft de roman een prettige én licht verontrustende meerstemmigheid. Ook de activist en de intellectueel - zelfs zij - stellen hun vertrouwen in Edo, de man die weet waar de wereld van nu om vraagt. In de praktijk komt Edo's plan erop neer dat hij enkele neushoorns laat invliegen en hen in een Afrikaans aandoende habitat plaatst, hopend dat ze zich zullen voortplanten. 'Zo kunnen we iedereen educatief laten meegluren.' Door de neushoorns letterlijk in te vliegen genereert hij media-aandacht; door er alles aan te doen om hen te laten paren óók goodwill van natuurbeschermers. De lijn tussen een diepethische daad en commercieel gewin is knap dun: dat is de superieure ironie van Albrecht en wij. De roman is daardoor een uitstekende vorm van maatschappijkritiek: het vertelt over een kleine kwestie die scherpzinnig vangt welke culturele wind er nu waait. Een dramatische afloop lijkt op een gegeven moment wel onafwendbaar, maar Van Oord balanceert zo secuur tussen het blije jargon en de ironisering daarvan, dat het spannend blijft. En spanning, dat is toch wat de mensen willen?