Marlies Hummelen

Tomado lag altijd een draadlengte voor Een tienerkamer was tot ver in de jaren zeventig ondenkbaar zonder Tomadorek, maar ook in de huiskamers zag je het vaak hangen. Een boekenrek was het, wat iets heel anders is dan een boekenkast. De dragers waren van gelakt staaldraad, de metalen schappen waren uitgevoerd in primaire kleuren. Bij de introductie in 1958 kostte een uit twee dragers en drie schappen bestaand setje 27,50 gulden. Omdat alle onderdelen los verkrijgbaar waren, was het naar hartenlust uit te breiden. De kopers van zo'n beginset kregen er in '58 Een toontje lager bij cadeau, een bundel 'cursiefjes' van Parool-columnist Simon Carmiggelt. Een pocketboek, precies waar het Tomadorek voor was ontworpen. Maar er kon natuurlijk meer op die schappen. Ondergetekende ziet nog tot in detail voor zich hoe het Tomadorek uit zijn jeugd was gevuld: Kluitmanpockets (de Pietje Bell-serie compleet), cassetterecorder plus cassettes, het halve Noordzeestrand aan schelpen... Het boekenrek was verreweg het bekendste product van Tomado, maar het Nederlandse familiebedrijf had veel meer te bieden. Afdruiprekjes, snelkookpannen, theelichtjes, koffiemolens, onderzetters, tomatensnijders, jampothouders, fritessnijders, aardappelstampers en flessenrekjes. Om maar wat te noemen. 'In elk huis hoort Tomado thuis', was de slagzin die het bedrijf in 1954 hanteerde. Het waren geen loze woorden. Zoals iedereen tegenwoordig wel iets van Ikea in huis heeft, waren er zeker in de jaren zestig maar heel weinig Nederlandse huishoudens waar niets van Tomado te vinden was. Het merk had een naamsbekendheid van nagenoeg honderd procent. Indertijd waren Tomadoproducten vooral handig en betaalbaar. Nu valt ook op hoe mooi ze zijn. De grote Gerrit Rietveld had dat eerder door: al in 1951 prees hij de huishoudartikelen en meubels van de firma die voluit Van der Togt's Massa-artikelen Dordrecht heette. Tomado is Dutch Design uit een tijd dat dat nog gewoon Hollands ontwerp heette. Producten van Tomado worden inmiddels fanatiek verzameld. Raar wel dat het zo lang geduurd heeft voor er een boek aan het merk werd gewijd, maar Tomado - Van der Togt's Massa-artikelen Dordrecht 1923 - 1982 geeft antwoord op alle vragen die je erover zou kunnen hebben. Er wordt niet alleen op de designkant ingegaan, maar ook de bedrijfsgeschiedenis wordt uitgebreid behandeld. Al heel vroeg, in de jaren twintig, zagen de gebroeders Van der Togt de mogelijkheden van een Duitse uitvinding genaamd ijzerdraad; het vormde de basis van veel klassieke Tomado-ontwerpen. Vooruitstrevend was Tomado ook in de manier waarop het zijn producten aan de man bracht. Het was een van de eerste Nederlandse bedrijven die, naar Amerikaans voorbeeld, aan branding deden. Heerlijke details in de bedrijfsgeschiedenis: het eigen voetbalteam werd aangemoedigd door fans met een spandoek met de tekst 'Tomado altijd een draadlengte voor' en het personeelsblad heette De Passeerzeef. Een passeerzeef wordt nog steeds in veel huishoudens gebruikt, maar er staan in het Tomadoboek ook de nodige producten die definitief tot het verleden behoren. Een wastang bijvoorbeeld, om was uit het hete sop te pakken. Ook niet echt gangbaar meer: de aszeef, de fornuispook en de wasmiddelenhouder. Het mooiste verdwenen product, uit de jaren van de wederopbouw: de houder waarin je een fles kon hangen opdat ook die aller-, aller-, allerlaatste druppel yoghurt niet verloren ging. En dat dan in een echt wonderschoon design. Hoe Hollands wil je het hebben? De yoghurtfleshouder van Tomado hoort thuis op de afdeling Twintigste Eeuw van het Rijksmuseum.

Marcel Reijerman (1958) heeft onder de titel 'Kijken naar een tekenaar die het zichzelf moeilijk maakt' een serie van veertien tekeningen gemaakt, elk met houtskool en conté op Ingris papier. Galerie Wit presenteert deze nieuwe serie in een expositie met ook werken van zeven andere tekenaars, waaronder Marlies Appel, Arno Kramer en Rinke Nijburg. Reijerman tekent een tekenaar, in dit geval een door een wolk van haren omgeven tekenares, die eigenlijk niet aan dat eigenwijs kijkende mannetje in dat vreemde pak wil laten zien waar ze mee bezig is. Dat mannetje, de observator, de alweter zonder zelf te kunnen tekenen, de recensent dus, wordt al een beetje ingepakt door de streng haren die uit de boomstronk groeit. Dit wordt vast een positieve recensie. In de serie 'Kijken naar een tekenaar die het zichzelf moeilijk maakt', gaat het steeds om twee figuren; de tekenaar die zich letterlijk in allerlei bochten wringt om iets van een tekening te kunnen maken en de met een hautaine blik kijkende beschouwer. Op speelse maar niet mis te verstane wijze schetst Reijerman de verhouding tussen de ploeterende kunstenaar en de vaak makkelijk oordelende criticus, een pas de deux van ongelijken. De fantasie en beeldtaal van Reijerman heeft gelijkenis met die van generatiegenoot Hans Lemmen, www.hanslemmen.nl Beiden zijn begiftigd met een oeverloze fantasie waarin mens en natuur in een bijna frivole relatie tot elkaar staan. Maar de details zijn veelzeggend, daarin komt het verhaal of beter gezegd, komen de verhalen tot uitdrukking, zo ook in deze tekening. Reijerman en Lemmen tekenen vrij plat, het centraal perspectief is van ondergeschikt belang en een horizon ontbreekt veelal. Er is in Reijermans tekeningen geen boven of onder, geen achter of voor, geen waarheid of illusie, het is er allemaal, in één gedroomde tekening. En dat is mooi, vooral ook omdat er geen sprake is van een eenduidige verbeelding, laat staan van een eenduidige verklaring van wat we zien. Het roept vragen op, een snel oordeel is uit den boze. Dat alles dankzij het feit dat de tekenaar het zichzelf moeilijk maakt. Bij Galerie Wit in Wageningen, t/m 13 juli 2014.

Blader door het fotoboek NDSM, Toen & Nu en de schepen lopen, tegen een Amsterdamse skyline van pakhuizen, silo's en kerk­torens, achter elkaar van stapel. lees verder het artikel online of vraag het op bij de uitgever